— 192 — 
reeds tot honderdduizenden waren aangegroeid, naar men zegt met den dood gestraft 
wegens vergrijp tegen de Keizerlijke edicten. Tot zulk een treurig uiteinde verviel 
een missie, die met zooveel moeite, inspanning en beleid was ontworpen en tot stand 
gebracht. Het is moeielijk in te zien waarom de Propaganda en de Paus zoo sterk 
op den voorvaderlijken eeredienst en de grafplechtigheden der Chineezen waren gebe- 
ten. Men weet dat slechts de zucht om met zijne voorgangers vereenigd te blijven 
en met de nakomelingen te verwijlen aan den dienst der overledenen ten grondslag 
ligt: waarom zou dus die vereering van de afgestorven zielen, die toch, volgens de 
leer der Katholieke Kerk zelve, onsterfelijk zijn, niet kunnen hand aan hand gaan 
met den dienst van dat heirleger van heiligen en zaligen wier vereering wèl wordt 
toegelaten, ja zelfs zóó wordt aangemoedigd dat zij den dienst van de Godheid zelf 
ten eenemale avervleugelt en verdringt? Men denkt hier onwillekeurig aan het ver- 
wijt, dat den zwarten ketel door den d® pot naar het hoofd geslingerd werd. Boven- 
dien viert de Katholieke Kerk toch ook zelve een Gravenfeest. Het valt op den 2den 
November, den zoogenaamden Allerzielendag, en alles stroomt dan naar buiten naar de 
kerkhoven, om op de graven der afgestorvenen bloemen te offeren en voor het heil 
der zielen te bidden. De priesters zingen bij die gelegenheid hunne litaniën en re- 
quiems en besprenkelen de grafheuvels met wijwater, en vooral zij, die eerst kortelijk 
een afgestorvene te betreuren hebben gehad, nemen aan de plechtigheden deel. De 
overeenkomst met den #4s/4i”%-mid"? dag is inderdaad niet zoo heel ver te zoeken: al- 
leen offeren de Chineezen welriekenden wierook in plaats van welriekende bloemen, 
en voegen er nog eenige eetwaren ter versnapering van de zielen aan toe. Men zal 
uit onze verhandeling over de zevende maand (*°) zien, dat ook de Boeddhistische 
priesters op hun Allerzielenfeest, evenals hunne Katholieke collega’s op den 2den No- 
vember doen, een soort van wijwater sprenkelen, opdat de zielen er mede mogen ge- 
laafd en verkwikt worden. 
De Christenen hadden dus den Chineezen niet zoo heel veel te verwijten, maar 
kleingeestigheid en ijverzucht in eigen boezem maakten het werk van bijna een eeuw 
ongedaan, en brachten de Roomsche missie een slag toe, waarvan zij tot nog toe niet 
is kunnen bekomen. En meteen kreeg het Pausdom eene gevoelige les, en leerde 
inzien, dat niet alle vorsten op de wereld inbreuken dulden op hun gezag van den 
kant van een vreemden soeverein, die zich absolute heerschappij over den menschelij- 
ken geest ten doel heeft gesteld. Welk vorst in Europa had tot nog toe den moed 
gehad om te doen hetgeen Khang Hi deed? 
Ook de tof de leer van Mohammed bekeerde Parsen hebben hun jaarlijksch 
Gravenfeest, en men vindt hetzelve dus bijna even algemeen als de paascheieren ver- 
breid. Gedurende de tien eerste dagen van de maand Moharram worden des morgens 
en ‘savonds treurbijeenkomsten. gehouden ter herdenking, zooals het heet, van den 
dood van Hassan en Hoessein, de twee eerste martelaren voor de leer van Mohammed. 
Processies trekken heen en weder waarin de Tazias als symbool van de droefheid eg 
(:°) Sub IL, 2. 
