— 239 — 






























hts voor priesters of Shamans toegankelijk (113), die nu en dan òf een bezoek van 
hoogere machten ontvangen. òf zelven naar de bovenaardsche gewesten reizen. De 
jaam is afkomstig uit Siberië, waar de Shamans zich opwinden totdat zij in een soort 
an waanzin vervallen, en alsdan voorgeven, of verondersteld worden, door den geest 
geïnspireerd te wezen in wiens naam zij spreken, en door wiens ingeving zij in staat 
vorden gesteld vragen te beantwoorden en de toekomst te voorspellen. Shamanisme 
wijst dus op een eenigzins hoogeren graad van godsdienstige ontwikkeling. Het stelt 
le goden hooger dan het Fetichisme, hetwelk den mensch leert dat hij zijne godhe- 
en met geweld kan dwingen zijne wenschen te vervullen, en staat ook boven het 
Potemisme , waarin boomen, steenen, dieren, wateren en allerlei zaken worden vereerd. 
Duidelijke sporen van deze drie phasen van godsdienstige ontwikkeling bestaan in 
hi pa nog. Wij hebben op bladz. 55 reeds een sterk voorbeeld van Fetichisme aan- 
gevoerd, toen wij beschreven hoe de Chineezen hunne goden mishandelen, in de zon 
ple aatsen en aan een ketting door de straten slepen wanneer niet spoedig genoeg hunne 
ebeden om regen worden verhoord; — en wat het Totemisme betreft: het volk vereert 
ren, bergen en heuvels, boomen, steenen, rivieren en bronnen (#4), ja, zelfs zijn 
ĳf bergen en vier rivieren van betzekenis met de meest bekende heuvelen en groote 
vaterstroomen van het Rijk, benevens vlaggen en verschillende andere dingen opgeno- 
en in den godsdienst van den Staat en onder de voorwerpen van Keizerlijken eere- 
ienst (115). 
5 Het Shamanisme, dat is dus die vorm van godsdienst waarin het beginsel wordt 
ehuldigd dat er bovennatuurlijke wezens bestaan die buiten de waarneming liggen van 
en gewonen mensch, en derhalve de tusschenkomst van een zekere klasse van bevoor- 
echten noodig acht om hen met de menschen in verbinding te stellen, bestaat in 
et Chineesche Rijk in volle glorie. Immers, wij hebben het reeds gezien hoe de toovenaars 
Misser: raachten in hun lichaam ontvangen en de somnambules naar andere gewesten 
walen : zij treden dus geheel en al op als de priesters van het Shamanisme. Deze vorm van 
iedienst heeft — zegt Wrangel (116) — „no dogmas of any kind; it is not a system 
taught or handed down from one to another; though it is so ee spread, it seems 
ds with each individual separately, as the fruit of a highly excited imagi- 
lon, acted upon by external impressions , which closely resemble each other , through- 
ut the deserts of Northern Siberia.” 
Williams geeft in zijn werk „Fiji and the Fijians’”’ (17) eene beschrijving van 
KE (°°) „Origin of Civilisation and primitive Condition of Man”, hoofdst. V, bladz. 199; hoofdst. 
U, bladz. 331. 
_(?*) Te Batavia wordt, naar mijn vroegere collega, de heer Albrecht, mij verzekert, op San- 
n-liao in den zoogenaamden foa-sái tempel kk fs JR zelfs een plank vereerd. 
_ (*%) Williams, „Middle Kingdom”, hoofdst. XVIII; — Edkins, „Religion in China”, hoofdst. 
1, bladz. 30. 
_ (°°) „Siberia and the Polar Sea”, bladz. 123. 
_ (#7) Deel I, bladz, 224, 
