— 256 — 
twijfel niet veel anders dan een overblijfsel uit die overoude tijden, toen de Chineezen 
nog op eene lage trede van beschaving en ontwikkeling stonden. „Het laat,” zegt 
Sir John Lubbock (*°), wzich gemakkelijk begrijpen, waarom de wilden bijna altijd 
„geesten en spoken voor kwaadwillige wezens aanzien. Onder de allerlaagste men- 
„schenrassen is ieder individu — onder die welke een weinig meer ontwikkeld zijn 
velkeen die tot een anderen stam behoort, noodzakelijk een vijand. Vreemdeling te 
vzijn beteekent hetzelfde als vijand te wezen; en een geest is niets anders dan een 
„hid van een onzichtbaren stam.” — Zoo hebben de Hottentotten, volgens Thun- 
berg, zeer vage denkbeelden omtrent een weldoend goddelijk wezen. „Zij hebben 
„daarentegen veel helderder begrippen omtrent een kwaden geest voor wien zij vrees 
vkoesteren, daar zij gelooven dat hij de oorzaak is van ziekte, dood, donder en elk 
„onheil, dat hun overkomt” (*”). De Beetjuanen schrijven eveneens alle kwaad toe 
aan een onzichtbaren god, dien zij Murimo noemen, en „schromen niet om door de 
„bitterste vervloekingen hem hunne verontwaardiging te toonen bij alle leed dat zij 
„ondervinden, of bij elken wensch die niet vervuld wordt” ('8). De Roodhuid leeft, 
naar Carver ('°) verhaalt, in een altijddurende vrees voor minder liefelijke aanvallen 
van geesten, en neemt, om ze af te weren, (evenals de Chineezen) zijn toevlucht tot 
amuletten en phantastische priesterceremoniën; — de stammen van Carolina gelooven, 
dat alle ongesteldheden door kwade geesten worden veroorzaakt (2%), en in het Oude 
en Nieuwe Testament worden slechte daden (?!), zoowel als ziekten en kwalen van 
allerlei aard, steeds toegeschreven aan duivels, die nu en dan in het menschelijk lichaam _ 
plegen te varen (??). Onder de Gallische, Germaansche en daaraan verwante stammen 
(2°) „Origin of Civilisation and primitive Condition of Man,” hoofdst. V, bladz. 212. 
(:°) Thunberg, „Pinkerton ’s Voyages”, deel XV, bladz. 142. 
(**) Lichtenstein, „Travels in South-Africa”, vol. IL, pag. 332. 
(°) „Travels in North-America”, pag. 388. 
(£°) Jones, /Antiquities of the Southern Indians”, pag. 31. — Hen vrij uitvoerige verhandeling 
over dit onderwerp kan men vinden in Lubbock, op. ef. loc. cit, 
(£*) Men vergelijke o. a. l Samuel XVI, 14 en volg, 28. Zbid. XVIII, 10; XIX 9 enz. enz. 
(2) „Als deze nu uitgingen, ziet, zoo brachten zij tot hem een mensch, die stom en van 
den duivel bezeten was. 
„En als de duivel uitgeworpen was, sprak de stomme. 
„Maar de farizëen zeiden: Hij werpt de duivelen uit door den overste der duivelen” 
(Mattheus IX, 32 en volg; — zie ook Zbid. XII, 22 en volg.) 
„En als hij aan het land uitgegaan was, ontmoette hem een zeker man uit de stad, die van 
over langen tijd met duivelen was bezeten geweest, en was met geene kleederen gekleed, en bleef in 
geen huis, maar in de graven. 
„En hij, Jezus ziende, en zeer roepende, viel voor hem neder, en zeide met eene groote stem : 
Wat heb ik met u te doen, Jezus, gij Zone Gods, des Allerhoogsten! Ik bid u dat gij mij niet pijnigt! 
„Want hij had den onreinen geest geboden, dat hij van den mensch zou uitvaren: want hij 
had hem menigen tijd bevangen gehad; en hij werd met ketenen en met boeien gebonden, om be- 
waard te zijn; en hij verbrak de banden, en werd van den duivel gedreven in de woestijnen. 
„En Jezus vraagde hem, zeggende: Welk is uw naam? En hij zeide: Legio. Want vele 
duivelen waren in hem gevaren, 

