— 264 — 
hebben gehad en men er toe kan overgaan de lijfvervangers altegader te verbranden in 
den vuuroven of op een rijstzeef. Het laatstgenoemde voorwerp moet dienen om de asch 
door schudden naar alle kanten te verspreiden, en daarmede al de kwalen van het 
huisgezin, die de poppen op zich hebben genomen, in de lucht te doen vervliegen. 
Geheel onmogelijk is het zeker niet, dat deze lijfvervangers wellicht de over- 
_bljfselen zijn van bloedige of onbloedige zoenoffers, die in overoude tijden, met de 
zonden en kwalen van den mensch beladen, werden geslacht en verbrand. Wij zeg- 
gen „wellicht” en in voveroude” tijden; want, zoover geschiedenis en overlevering in 
China reiken, hebben menschenoffers er nooit bestaan, en ook bloedige dieroffers 
zijn er zelfs reeds sedert eeuwen — hoe lang is nog niet met juistheid uitgemaakt — 
van de altaren des volks verdwenen. Zoenofters vindt men dus ook bij de Chineezen, 
al treden zij bij hen op verre na niet zoo sterk geprononceerd op den voorgrond als 
bv. bij de oude Joden. ‘lien dagen na het Feest der Bazuinen, waarmede het ci- 
viele jaar geopend werd, begaf zich de Hoogepriester van dit volk naar den tempel. 
Een bok werd voor hem gebracht; hij legde het dier de handen op, beleed zijne 
eigene zonden en die des ganschen volks en bezwoer Jehova op het hoofd des diers 
de rampen en straffen te doen nederkomen, die hij in zijnen toorn voor Israël had 
bestemd. De Levieten brachten den bok vervolgens weg en joegen hem, met die 
zonden en straffen beladen, in de woestijn, terwijl inmiddels twee rammen werden ge- 
dood en (als de lijfvervangers der Chineezen) tot asch verbrand ten zoen voor de 
zonden van volk en priesters. Op het Loofhuttenfeest bracht men een dergelijk zoen- 
offer ten bate van de gansche natie; doch ook kon elk op eigen gelegenheid en zooveel 
malen als hij maar verkoos, een zondenbok voor zich of zijn familie slachten. 
De Egyptenaren, wier godsdienstige gebruiken met die der Joden in zoo menig 
opzicht op dezelfde grondslagen berustten, belaadden eveneens hunne offerdieren met 
de kwalen en de zonden van de natie, ten einde ze vervolgens te slachten en de 
koppen in de Nijl te werpen of aan vreemdelingen te verkoopen. — Geen wonder 
dat de Joden rammen tot zoenofters bezigden. Immers, wanneer de zon het sterren- 
beeld den Ram (Ariës) bereiken ging, dat wil zeggen in het voorjaars-equinox zou 
komen, dan werd de wereld van alle kwalen, rampen en kwellingen des winters be- 
vrijd. De Ram des Hemels was dus inderdaad het „liam Gods dat wegneemt de 
kwalen der wereld,” en daarom wordt Jezus de Zonnegod der Christenen, nog altijd 
onder die benaming voorgesteld als, tot zoen voor de zonden van de menschheid, ge- 
nageld aan het kruis, en wel toen Paschen, het tijdstip van de lente-evening, de 
winterkwalen ging verjagen en den Geest des Lichts zou doen zegevieren over den 
Geest der Duisternis. De zondenbok der Joden, de Verlosser van de Christenen en 
de lijfvervangers der Chineezen: zij zijn ongetwijfeld altegader uitvindselen van den 
egoïstisch-practischen geest van den mensch, die zoo gaarne een ander wil doen lijde 
voor wat hij zelf verdient, en al hetgeen hij voor zijn eigen lichaam vreest, liefst ziet 
nederkomen op het hoofd van anderen. 

