— 324 — 
op de eilanden van den Grooten Oceaan of de onbekende bergen des Rijks in 
het volle genot van eene volmaking, grooter of kleiner naarmate van de wijsheid, 
deugd en volkomenheid, die zij op de aarde hadden bereikt; — doch geen Hel was 
noodig voor de slechten: hunne zielen werden eenvoudig geloofd te sterven met het 




























lichaam. 
Hoewel dus de oude Chineezen er geen vaste en goed omschreven begrippen 
op nahielden omtrent een Hemel en een Hel, zoo legden hunne wijsgeeren toch zeer — 
veel nadruk op den dienst van de overledene voorouders. Zij bekenden daardoor stil- 
zwijgend een sterk geloof te hechten aan het voortbestaan aan gene zijde van het 
graf, ofschoon zij geen woord uitten omtrent straffen of belooningen aldaar. De be- 
roemde leerling van Confucius, Tsung Tsze (1) zeide: „luaat nauwkeurig aandacht 
naan de dooden worden besteed en de overledenen worden gevolgd (door ofteranden), 
„dan zal de deugd des volks tot volmaking geraken’. Deze eenvoudige woorden, in 
de boeken van Confucius bewaard (*2), hebben door alle eeuwen heen den grootsten 
invloed op de rouwplechtigheden der Chineezen uitgeoefend en zijn tot op den huidi- 
gen dag op de lippen van elkeen, die zich verontschuldigen wil over deelneming aan 
bijgeloovige plechtigheden, die door de oude wijsgeeren niet voorgeschreven, noch 
gewettigd, noch geheiligd zijn. De wijze, die ze uitte, heeft alzoo, zonder het te 
willen, door zijn volstrekt niet omschreven of nader toegelicht voorschrift den weg 
gebaand tot de Boeddhistische missen en plechtigheden — die meteen een sprekend 
voorbeeld geven van de wijze, waarop de vreemde sekte de school van Confucius heeft 
aangevuld en uitgebreid. 
Wij zullen later, in de slotverhandeling van dit werk, er nader op wijzen hoe 
het Boeddhisme zich bij zijne invoering in China in de eerste eeuw van onze jaar- 
telling van den reeds bestaanden voorvaderlijken eeredienst des volks meester maakte, — 
en zich door zijne phantastische verhalen en leerstellingen omtrent het volgend leven 
toegang tot het hart der natie wist te verschaffen. Het stelde requiem-missen in 
om de zielen van de dooden, omtrent wier toestand Confucius noch Mencius zich 
uitlieten, te laven, te verkwikken en uit de helsche ellende te verlossen. Het be- 
vredigde dus niet alleen de nieuwsgierigheid des volks, dat immer zooveel belang in 
de vaderen had gesteld, maar versierde en verfraaide bovendien een eeredienst, die 
het hoogst onder alle godsdienstige handelingen aangeschreven stond; en geen wonder 
dan ook, dat het volk zich neigde tot de priesters dier uitheemsche leer, die het zoo 
bedienden naar zijn smaak. Zij werden voortaan bij elk sterfgeval geroepen om het 
lot van den doode te verzachten; ja zij overdreven ongetwijfeld de door het Boed- 
dhisme gepredikte toestanden aan gene zijde van het graf, ten einde zichzelf onmis- 
baar te maken en hun hokus-pokus duurder te verkoopen. 
Hel, straf en zonde zijn de lievelingsdrieëenheid voor elke priesterkaste , en 
of PF. 
(*) Zoengu, I, 9. 


