— 420 — 
Zooals een eenvoudige doorlezing van bovenstaande schets doet zien, schit- 
teren in een Chineesche bedevaart die godsdienstige praktijken door afwezigheid, die 
pelgrimstochten in andere landen tot een ramp en vloek voor de bevolking maken. 
Er bestaat dan ook in China geen godsdienstig fanatisme, dat den pelgrim aandrijft 
zich vrijwillig aan kwellimg en ontberingen te onderwerpen, omdat zulks aangenaam 
zou zijn in de oogen van een god; noch godsdienstig bijgeloof, hetwelk door moeie- 
lijke bedevaarten uitwissching van zonden belooft, die tegen den evenmensch zijn 
begaan. Zulke dingen kent men in het Rijk van het Midden niet, en geen andere 
soort van bedevaart blijft dus over dan die uit dank of ter verkrijging van geluk. 
En zelfkwelling komt bij deze uit den aard der zaak volstrekt niet te pas; te min- 
der daar de goden in China niet bloeddorstig, maar integendeel slechts zijn ingesteld 
om het aardsch geluk van de menschheid te bevorderen (%9): — geen wonder der- 
halve dat in een Rijk, waar men zulke gezonde stelregels voedt, ook geen vrome 
scharen door een almachtige priesterkaste naar ver verwijderde oorden worden opgezweept, 
waardoor landen ontvolkt en geheele streken door vermindering van werkkrachten 
verarmd worden. Geen afgetobde karavanen dus als in de Mohammedaansche landen, 
die honderden van lijken achter zich laten op den weg en eindelijk in de barre woes- 
tenijen van Arabië door de vurige stralen der zon worden gedecimeerd. Geen dweep- 
zieke menigte, die zich op een gegeven teeken als één man in den Ganges stort en 
ouden en zwakken onder den voet vertrapt; geen doodzieke pelgrims, die, uitgeput 
van de reis, zich met inspanning van hun laatste krachten en onder aanblazing van 
de laatste vonk van dweepzucht doen werpen in den heiligen stroom, om er den 
dood der zaligen te vinden. Men vindt in het Chineesche Rijk geen priesterkaste 
als in Himdvstan, die, wel verre van zulke slachttooneelen door haren zedelijken in- 
vloed te bedwingen, de pelgrims liever met behulp van godsdienstige kwakzalverijen 
van hun reisgeld berooft, en aldus op den terugtocht bij menigten doet omkomen — 
van honger en gebrek. Men ziet er dus ook geen bedevaarders, van alles berooid, 
bedelen langs den weg, of in menigte de omstreken der heilige plaatsen bedekken 
als sprekende getuigen van een ijzeren hand, die onder het masker van godsdienst 
knevelt en rooft. Slechts kalme reizigers ontmoet men er langs weg en veld: jon- 
gelieden en mannen die welgemoed naar den tempel trekken, in het vooruitzicht 
rust en vrede voor zichzelf en hunne gezinnen te erlangen door het aanroepen van 
den god, of een goeden raad te bekomen op een onderneming, die zij voornemens 
zijn op touw te zetten. Natuurlijk wordt in China ook wel op velerlei wijzen 
van de pelgrims geprofiteerd; maar men laat het aan hun eigen beleefdheid over wat 
zij voor het onderhoud des tempels willen loslaten, en nooit hebben er zwendelarijen 
plaats op eenigszins groote schaal. Die zijn alleen mogelijk in landen, waar een al- 
machtige priesterkaste over den geest den schepter zwaait en een fanatiek volk vaste- 
lijk gelooft, dat priesters hooger dan de menschen staan;— doch in China was steeds 
(2*) Vergel. hetgeen hieromtrent reeds op biadz. 145 is gezegd. 

