
E 5 en 
digen als hoogste deugd. Deze eerbied is het dan ook die, sinds de hoogste oudheid 
gegrondvest en steeds in stand gehouden zoowel door den natuurlijken ontwikkelings- 
gang der samenleving als door een uitgelezen stelsel van regeerkunde, de tallooze 
millioenen bewoners van het Rijk van het Midden als één ondeelbaar lichaam aaneen- 
geketend houdt en rustig leven en werken doet als kinderen van een en hetzelfde ge- 


k zin onder toezicht van den vader; hij is het, die onder den naam van Ado (°) door 
de wijsgeeren van het Rijk gepredikt werd en, door de overheden van de natie steeds 
met hand en tand gehandhaafd als grondslag van het staatsbestuur en de eenheid van 
de natie, ook den natuurlijken eerbied voor de dooden tot het uitgebreide stelsel van 
 voorvaderlijken eeredienst ontwikkelde, dat thans meer nog dan Keizer, regeering of 
_ Mandarijn het sociale leven des volks beheerscht. 
| Immers kon die Ado, de hoeksteen van het gebouw van deugd en moraal der 
Chineesche natie, nooit haar reden van bestaan verliezen door het afsterven van het 
wezen, dat eens het voorwerp harer aandacht was. Want liefde en eerbied voor vader 
en moeder, wier leven een doorgaande daad van zelfopoffering was voor het welzijn 
van hun kroost, laten zich niet door den sikkel van den dood op eenmaal wegmaaien 
uit het hart des kinds. Zij, die overleven, kunnen zich niet overtuigen dat die 
vriend, die vader, zoo geöerbiedigd en bemind, zoo wijs, zoo goed, zoo minzaam en 
hulpvaardig, voor altijd zou gedompeld wezen in het niet; zij vleien zich dat zijn 
onzichtbaar tweede ik, zijn duplicaat, zijn dubbel om het nakroost blijft ronddwalen 
zonder zijn bescherming te onttrekken aan de woning, die zoo lang het tooneel van 
zijn zorg en werkkring was. 
Diezelfde leer der Ado schreef bijgevolg steeds voor, dat men door offeranden 
aan de zielen datgene moet trachten goed te maken, waarin men te kort kwam bij 
het leven van den doode (®). Confucius en andere wijzen predikten plechtigheden in 
dien geest als de meest noodzakelijke bestanddeelen van de Aào en baanden aldus den 
weg o. a. voor de Boeddhistische zielsmissen (°), die in onze verhandeling over de 
requiem-plechtigheden der zevende maand beschreven zijn. Alle gevoelens dus, waar- 
uit het groote beginsel weert uwen vader en uwe moeder” ook in het Westen is ont- 
sproten, werkten met de wijsbegeerte samen om den voorvaderlijken eeredienst in 
China te ontwikkelen en de groote vlucht te doen nemen, die hij op den dag van 
heden nog bezit. Die gevoelens doen eer aan de menschelijke natuur. Zij bevatten 
de herinnering aan en het verdriet over verloren toegenegenheid naast de dankbaarheid 
der kinderen voor ondervonden toewijding en grenzelooze liefde van den kant der 
ouders; ja, zij zijn zelfs de uitvloeisels der erkentelijkheid eener lange reeks van 
nakomelingen voor de zegeningen, die de voorvaders door hun zwoegen en streven 
en men dd 
wisten te scheppen ten gerieve van het nageslacht. 
ORS 
(6) Zie bladz. 11. 
(°) Vergel. bladz. 324. 

29 

