— 492 — 
doorwrochten steen, al zij- het slechts één enkele, en een gebouw zal mettertijd de 
stad der wetenschap helpen vergrooten, hechter en sterker en van meer blijvende waarde 
dan ieder gewrocht, dat uit oppervlakkig bewerkte maar door ieder werkman in zeer 
groote hoeveelheid bijgebrachte bouwstoffen opgetrokken is. 
Wat het Chineesche godsdienststelsel vooral belangwekkend maakt, is het feit 
dat zooveel van zijn oudste vormen aan den slopenden geest des vooruitgangs hebben 
weerstand weten te bieden tot op heden. Het is waar dat ieder volk, hetwelk op de 
ladder der beschaving voortschrijdt en aldus zijn godsdienstige begrippen mede tot 
ontwikkeling brengt, ook met meer of minder hardnekkigheid een deel van de oudere 
vormen bewaart; doch zoo sterk als in het Chineesche Rijk treedt wellicht nergens 
ter wereld dit verschijnsel op den voorgrond. De lezer bereide er zich dus op voor 
bijna al de ontwikkelingsphasen, die de godsdienststelsels in het algemeen doorloopen 
hebben, van de laagste af aldaar in vrede en vriendschap naast elkander in leven te 
vinden, en niet in kwijnenden toestand of een teringachtig bestaan voortslepend in 
fabelen en bakersprookjes, zooals bij ons, maar bloeiend en welig tierend, al is het 
in de eerste plaats in de lagere lagen van de maatschappij. Zoo is, om een voornaam 
voorbeeld te noemen, de dienst der goden er nooit de sloper van den zooveel ouderen 
dienst der voorvaderen geweest, waaraan hij eenmaal zijn oorsprong had te danken; 
ja zelfs het levenskrachtige Boeddhisme, een totaal vreemde leer en ver buiten het 
Chineesche Rijk geboren, heeft er het bestaande niet kunnen verdringen of vernieti- 
gen — want het werd er geënt op een zuiver oorspronkelijken boom, die, saprijk 
genoeg, aan de nieuwe loot geen vochten ten koste van de oudere takken behoefde 
af te staan. Deze onderwerpen zullen natuurlijk in dit hoofdstuk voorname punten 
van bespreking uitmaken. 
De ontwikkeling van het Chineesche godsdienststelsel schetsende, zullen wij 
ons houden aan de leer der evolutie, die Herbert Spencer in zijn beroemd werk 
„Principles of Sociology” op zoo onnavolgbare wijze heeft ontvouwd. Wij nemen zijn 
meesterlijk betoog tot richtsnoer, niet alleen omdat het van het vraagstuk van den 
oorsprong en de trapsgewijze ontwikkeling van godsdienstige begrippen en gebruiken 
in het algemeen de meest rationeele oplossing geeft, doch vooral omdat het ons in — 
staat stelt tot den allereersten grondslag op te klimmen van die der Chineesche natie, 
voor zoover zij in dit werk beschreven zijn. Tevens zien wij ons daardoor de gele- | 
genheid geopend de theoriën van den beroemden Engelschen wijsgeer met talrijke be- 
wijzen, aan China ontleend, te staven, en dus den schat van voorbeelden, die hij 
uit alle hoeken en landen van de wereld heeft bijeengezameld, te vermeerderen. 

