
3 
veerde mea Nek AAE ARS te AE NE id AN sE dd 
Mi Le ri Ad N 
Vn 
S1 
EERSTE DENKBEELDEN OMTRENT EEN ONZICHTBAAR BESTAAN. 
Natuurverschijnselen zijn de grondleggers van alle denkbeelden omtrent het bovenna- 
tuurlijke. Wat de oorspronkelijke mensch van hunne verdwijning denkt. erste geloof in een 
onzichtbaar bestaan, door den wind versterkt. 
Een axioma mag als uitgangspunt worden vooropgesteld; primitieve begrippen 
omtrent het bovennatuurlijke ontstaan uit waarneming door den onontwikkelden mensch 
van natuurlijke verschijnselen, die hij zich niet weet te verklaren. Met andere woor- 
den: geen openbaring dan uit de Natuur in de volste beteekenis van dit woord. En 
daar de Natuur op de gansche wereld uit ongeveer dezelfde verschijnselen spreekt, 
daarom zullen vele godsdienstige gebruiken en begrippen, als zijnde uit denzelfden 
wortel ontsproten, verrassende punten van overeenstemming vertoonen en slechts ver- 
schillen naar den graad van ontwikkeling, dien zij hebben bereikt. 
Vele natuurverschijnselen nu outwaart de primitieve mensch, die in hem het 
denkbeeld doen opkomen dat er een bestaan bestaat, hetwelk hij niet ziet. 
Wolken worden op geheimzinnige wijze aan den helderen hemel voor zijn oog geboren 
en gaan weer even geheimzinnig over tot het niet; sterren ziet hij dagelijks verdwij- 
nen voor het licht van zon en maan, deze hemellichten iederen dag en het zilverwit 
van de Koningin des Nachts geregeld elke maand verschijnen en verdwijnen, en 
kometen, meteoren, regenbogen, bliksemstralen en kringen om de maan leveren hem 
voor en na hetzelfde schouwspel van komen en te niet gaan op. Water eindelijk 
ziet hij opdrogen zonder dat hij er de reden van weet, en zoo verdwijnen mist, 
luchtspiegelingen, warlwinden, hoozen: — al die verschijnselen, voor hem onverklaar- 
baar, leeren hem echter dat er een overgang van het zichtbare in het onzichtbare bestaat. 
| Wat zal de wilde bij al die verschijnselen denken? Juist hetgeen zich uit 
bij monde van een kind, hetwelk bij het verdwijnen van een beeld, door een toover- 
lantaren op een muur geworpen, vraagt: waar is het naar toe gegaan? Het begrip 
van vernietiging ligt, zoogoed als voor dat des kinds, nog te hoog voor het pas ont- 
luikende brein van den oorspronkelijken mensch. Bij het verdwijnen der hemellichten 
en natuurverschijnselen denkt hij dus hetzelfde als bij de vlucht van een door hem 
gewond dier in het bosch: het is ergens heen gegaan, maar waarheen is onbekend. 
si Er bestaat dus voor hem een onzichtbaar bestaan. En wordt hij niet in deze 
meening versterkt door het zien van de schade, door een onzichtbare maar desniette- 
min uiterst goed voel- en hoorbare macht aangericht op boomen en planten, die de 
geheimzinnige reuzehand des winds buigt, breekt, ontwortelt ? 
