— 496 — 

Dajaks, de Karens van Indië en zelfs de zoo beschaafde oude Peruanen (°). En re- 
den om zich over de algemeenheid van die opvatting te verwonderen bestaat er zeker 
niet; want hoe gemakkelijk zal zij zich niet in den wilde vestigen wanneer hij in _ 
den slaap de duplicaten van anderen ontmoet, vooral zoo deze zich in gansch andere 
vormen dan die van het gewone leven voordoen en dus een veel dieper indruk ma- 
ken op zijn gemoed! Hoe menigmaal bijv. zal hij droomen van een vijand in de ge- 
daante van een woest, verscheurend monster! Tot nadenken is de primitieve mensch 
nog niet in staat, en dus gaat hij slechts met zijne ondervinding te rade zooals zij 
daar in hare volle naaktheid voor hem ligt. 
Dat ’s menschen duplicaat met den geest of de ziel van andere wezens in den slaap 
gemeenschap hebben kan — dit gaat nog altijd voor een onomstootelijke waarheid in 
het oog van het tegenwoordige Chineesche volk door. Immers, op blads. 471 is het 
reeds gezegd, dat de Mandarijnen zich menigmaal te slapen leggen in den tempel van een 
Stedegod, ten einde in hun droomen van of van wege dezen ingevingen te bekomen die 
klaarheid kunnen brengen in een aanhangig rechtsgeding ; — zóó diep dus wortelen zich 
begrippen, langs natuurlijken weg van ontwikkeling ontstaan, in den menschelijken geest, 
en zóó noode laten zij zich daaruit wegvagen door vooruitgang en beschaving, dat 
zelfs overheidspersonen, die toch voor het créme de la créme der geleerden van het 
beschaafde China doorgaan, zich nog niet aan hun invloed hebben weten te onttrek- 
ken! Ter aangehaalde plaatse werd ook aangestipt, dat menige Chineesche volksman 
droomonthullingen gaat zoeken op de graven, terwijl er ook een reeks van half be- 
schaafde volkeren werd opgesomd, die mede de overtuiging koesteren dat droomen inbla- 
zingen van onzichtbare wezens zijn. 
In de eerste denkbeelden der wilden is dus ’s menschen dubbel, dat gedurende 
den slaap op avontuur uitgaat, identiek met zijne schaduw. Daar deze nu des nachts 
verdwijnt en tegen den ochtendstond weder te voorschijn komt — daarom moet wel 
het geloof ontstaan, dat duplicaten voornamelijk rondzwerven gedurende den nacht. 
Hier staan wij voor de genesis van een volksopvatting, die, blijkens het op 
bladz. 181 en 261 aangevoerde, zoowel in Europa als in het Chineesche Rijk nog 
altijd welig bloeit. Zonder twijfel werd zij, zooals wij op blads. 480 aanstipten, ten 
zeerste versterkt en ontwikkeld door de geheimzinnige geluiden van den nacht, die 
wel in staat zijn het gemoed van den onbeschaafden mensch met angstige gedachten 
te vervullen. Ja, tot zulk een hoogen graad ontwikkelde zij zich onder de Chineezen, 
dat deze niet alleen de Onderwereld zich nog altijd denken als een plaats van duister 
nis en tot het donkere, koude gedeelte des Heelals, de Jin (°), terugbrengen, doch 
bovendien vast zijn overtuigd dat de zielen van de dooden zich slechts ongehinderd 
bewegen en van de te haren gerieve aangerechte offertafels genieten kunnen gedurende 
den nacht. Deze beide punten werden reeds op bladz. 834 van dit werk besproken. 
(2) Zbid hoofdst. X, $ 70. Zie ook Lubbock, cap. cit 
(*) Zie bladz. 45, noot 72, 

