
— 491 — 
Men ziet dus hoe gemakkelijk al die opvattingen op redelijke wijze te verklaren zijn, 
wanneer men ze slechts terugbrengt naar die periode in den ontwikkelingsgang van 
_ godsdienstige begrippen, waarin zij zijn ontstaan. 
Thans mogen wij een schrede verder gaan, en een verklaring zoeken voor het 
ontstaan van het geloof in het voortbestaan van ’s menschen duplicaat na den dood, 
die in het oog van den wilde niet veel anders wezen kan dan een lang gerekte slaap. 
8 4. 
HET VOORTBESTAAN VAN 'S MENSCHEN DUBBEL NA DEN DOOD. 
Zoogoed als in den slaap en bij bezwijming verlaat de ziel, naar de opvatting van 
den wilde, ook bij sterfgeval slechts tijdelijk het lichaam. Het terugroepen van de ziel in 
China kort na het overlijden en op het Gravenfeest. Dit feest heeft geen ander doel dan de 
verrijzenis des lichaams in de hand te werken. Vandaar ook de zorg voor het gebeente en 
het graf. Het Kleine Gravenfeest in de zevende maand. Ofterande van spijzen bij het lijk 
voor en na het begraven. Grafoffers, zeer algemeen op de wereld, ook in Christelijke landen. 
Nogmaals de zorg der Chineezen voor het gebeente en de graven hunner vaderen. 
Het liehaam uit den toestand van onbewustheid tot den werkenden terug te 
brengen, of, zooals de wilde redeneert, het duplicaat, dat op avontuur uit is, terug 
te doen komen in het individu, waartoe het behoort, gaat nu eens met meer, dan 
wederom met minder moeite gepaard. Dit hangt, volgens ons, van den aard der 
onbewustheid af; doch volgens den wilde van den afstand, waarop het dubbel zich 
bevindt. De natuurmensch nu kent bewusteloosheid in alle graden. Hij ziet lichte 
sluimering, zwaren slaap, bezwijming, ja nu en dan zelfs schijndood, en vooral in de 
twee laatste gevallen is het duplicaat uiterst ver weg; — doch eindelijk heeft hij met 
een lijk te doen, en het dubbel wil, naar het schijnt, in het geheel niet meer 
terugkomen. 
Ziehier ons dus aan den dageraad van het geloof in een leven na dit leven. 
Immers ligt het denkbeeld van vernietiging in het algemeen, en van die van het 
duplicaat in het bijzonder, nog altijd veel te hoog voor het brein van den onbe- 
schaafden mensch. De dood van een gezel is derhalve voor hem niets dan een 
lang gerekte slaap en de terugkomst van zijn dubbel slechts een kwestie van tijd: in 
de eerste plaats dus zal hij trachten de ziel terug te brengen in het lichaam, en ten 
andere, in afwachting van haar komst, al zijne zorgen aan het gebeente wijden. 
Vandaar een categorie van gebruiken, over den geheelen aardbol en onder alle 
volkeren en tongvallen verspreid. De rol, die zij oudtijds op het schouwtooneel des 
Chineeschen levens hebben gespeeld en er thans nog spelen, kan hier echter niet in 
bijzonderheden worden nagegaan, daar zulks uns op het terrein der lijkplechtigheden 
