— 503 — 

stelling maken zich dan ook inderdaad bijna alle bekende volkeren van de onzichtbare 
wezens, tot zelfs de Christelijke en Mohammedaansche toe, hetgeen Spencer in het 
dertiende hoofdstuk van zijn werk met talrijke voorbeelden bewijst. Ook bleek reeds 
_uit verschillende plaatsen van dit boek, dat de Chineezen geen uitzondering op den 
regel maken. Zij laten immers de duplicaten hunner dooden eten, drinken en zich 
kleeden; zij verjagen ze als menschen door hun allerlei schrikbeelden voor ovgen te 
stellen; zij lichten ze voor op den weg naar plaatsen waar offerspijzen te bekomen 
zijn; doen in hunne verbeelding ze in de Onderwereld martelingen ondergaan, die 
niet van aardsche pijniging verschillen enz. Dit geloof nu in de menschelijke eigen- 
schappen, en bijgevolg in de menschelijke behoeften van de zielen, bevat de genesis, 
den eersten grondslag van voorvaderlijken eeredienst en, daar deze zich tot den dienst 
der goden heeft ontwikkeld, van alle godsdienstplechtigheden in het algemeen. 
Hen vijand in het leven is natuurlijk ook een vijand in den droom: voor den 
_ onbeschaafden mensch zal zijn duplicaat dus ook een vijand wezen na den dood. In 
den wilden staat zijn vrienden schaarsch, maar vijanden zonder tal. Haat en doodslag 
treden er veel sterker op den voorgrond dan bewijzen van genegenheid en maken dan 
ook een veel sterkeren indruk op den menschelijken geest: het ligt dus in den aard der 
zaak, dat de schimmen voor verreweg het grootste deel voor kwaadwillig zullen wor- 
den aangezien. Hierbij komt nog dat, zooals Lubbock zegt, vamongst the very 
„lowest races every other man — amongst those slightly more advanced, every man 
nof a different tribe —is regarded as naturally, and almost necessarily hostile. A 
„stranger Is synonymous with an enemy, and a spirit is but a member of an invisi- 
„ble tribe” (2). 
Nu heeft de wilde een verklaring in de hand voor alles wat hij niet begrijpt. 
Natuurverschijnselen en hunne gevolgen, heilzaam of nadeelig, schrijft hij aan die 
onzichtbare wezens toe; een doodvijand denkt hij zich steeds op de loer en de ziel 
van een vriend of betrekking bereid om te helpen als zij goed, doch gereed om kwaad te 
doen zoo zij slecht gemutst is; hij denkt dus ongeveer als thans nog menig Christen, 
die in den steun of de tegenwerking van heiligen en engelen gelooft. Onbeschaaf- 
den hebben dan ook geen andere verklaring voor gebeurtenissen, die boven hun be- 
vatting liggen. 
Nog een andere opvatting knoopt de wilde hieraan vast. Indien, zoo vraagt 
hij zichzelven af‚ de ziel in staat is om gedurende den slaap en in bezwijming het 
lichaam naar willekeur te verlaten, kan er dan ook geen andere even gemakkelijk in 
hare plaats binnenvaren? En zal hiervan niet vooral door kwaadwillige geesten 
worden partij getrokken, met het doel om onheil te stichten? 
Zoo verklaart hij dan ook koorts, hysterie, zenuwaandoening, krankzinnigheid, 
vallende ziekte en in het algemeen die ongesteldheden, welke het lichaam handelin- 
gen doen verrichten onafhankelijk van den vrijen wil. Verschillende volkeren, die 

(?) «Origin of Civilisation”; hoofdst, V, 
