— 510 — 
den ontspinnen in het brein van een volk op een vrij hoogen trap van beschaving. 
De rol dier planten in het kader van bezweringsmiddelen, en vooral die van den per- 
zik in haar tallooze ontwikkelingsvormen, werd reeds uitvoerig genoeg in dit werk 
beschreven, en wel op plaatsen, die de lezer in den index kan aangegeven vinden. — 
Twee laatste afweringsmiddelen eindelijk, doch die als zoodanig in het land der Emoy- 
Chineezen reeds schijnen te hebben uitgediend, namelijk mertjons en touwen, werden 
nog respectievelijk op bladz. 7 en 488 behandeld. 
87. 
HOE MEN DE GEESTEN GOEDGUNSTIG STEMT. 
VOORVADERLIJKE EEREDIENST. 
De middelen. om de geesten gunstig te stemmen zijn de grondleggers van den eeredienst 
der voorouders en van alle godsdienstplechtigheden in het algemeen. Voorvaderlijke eeredienst 
bestaat of bestond overal, en bezit thans in China een hoogen graad van ontwikkeling. 
IL. Het plaatsen van spijzen naast het lijk en op het graf. Zorgvuldigheid ten aanzien 
van het gebeente en de begraafplaatsen. 
II. Het medegeven aan den doode van allerlei benoodigdheden en van menschen in 
het graf. Suttiüsme in het oude China. Menschelijke afbeeldsels, begraven met de dooden. _ 
Suttiisme bij de Tartaren. Het verbranden van papieren poppen bij de lijkplechtigheden. 
OI. Brandoffers van geld, kleederen, huisraad en andere benoodigheden ten gerieve 
van de dooden zijn zoowel bij de Chineezen als bij verschillende andere volkeren in zwang. 
Alle offerartikelen hebben een duplicaat, hetwelk de zielen zich toeëigenen kunnen. 
IV. Offeranden van spijs en drank ten behoeve van de dooden. 
V. Tempels voor de dooden geven vooral getuigenis van de hooge vlucht, die de — 
eeredienst der vaderen in China heeft genomen. Hun geleidelijke ontwikkeling uit de grafheu- 
vels, die de eerste offeraltaren waren. 
VL. Het zielebord; zijn reden van bestaan. Het staat ten nauwste in verband met de 
afbeeldsels, die bijna alle volkeren van hunne dooden maken. Zijn oudste vorm was dan 
ook zeer zeker een beeld. Thans nog vervaardigen de Chineezen zoowel beelden als portretten 
van de dooden. 
Het denkbeeld dat de geesten van de dooden voor verreweg het grootste ge- 
deelte steeds geneigd zijn kwaad te doen, doch meer vriendschappelijk gezinde zielen — 
hunne aanvallen krachteloos kunnen maken, zal, waar het eens gevestigd is in het 
brein van den onbeschaafden mensch, van zelf de overtuiging scheppen dat de onzicht- — 
bare wezens gunstig voor de levenden kunnen worden gestemd. Het gansche heirle- — 
ger van godsdienstige gebruiken, die in zoo eindelooze verscheidenheid vän vorm en 
ontwikkeling in alle streken en hoeken van den aardbol hun machtigen invloed op _ 
het doen en laten der volkeren doen gelden, heeft aan deze eenvoudige opvatting — 
van den onontwikkelden mensch zijn ontstaan te danken. 

