— 514 — 
volgden in het graf. Zoowel de poging om hen door houten afbeeldsels, die zich 
bewegen konden, te vervangen, als, het feit dat Confucius nog ruim zeven eeuwen 
later hiertegen zijn anathema slingerde, omdat hij klaarblijkelijk meende dat zij de 
oude menschenslachterijen hadden doen herleven, duidt het reeds genoegzaam aan. 
Ook in Rome vervaardigde men oudtijds poppen en wierp die als surrogaat in den 
Tiber, toen werkelijke offers er verboden waren (1%). De Chineesche stroopoppen van 
weleer zijn te Emoy in hun oorspronkelijken vorm niet meer in gebruik, maar leven 
er toch nog altijd voort in de gedaante van twee zoogenaamde vvoeteind-slaven”’ 
hha-bée-háan (*°) van papier, die, na als dienaars van den ontslapene aan zijne voe- 
ten op het doodbed te zijn opgesteld geweest, in de kist neergelegd en zoo-in de 
groeve gelaten worden. 
Onder de Tartaren, de tegenwoordige beheerschers van het Chineesche Rijk, 
is het gebruik om levenden met de dooden te begraven altijd nog in zwang. Sjoen 
Tsji (1), de eerste Keizer dezer dynastie, liet niet minder dan dertig personen om- 
brengen op het graf van zijne gemalin, terwijl zijn zoon Khang Hi nog vier vrouwen 
moest beletten zich bij het overlijden van de zijne op te offeren (*7). Pleit dit niet 
mede voor de waarheid van Spencers bewering, op bladz. 443 weergegeven, dat het 
5 barbaarsche gebruik eerst sterk op den voorgrond begint te treden waar de allerlaag- 
ste sporten op de ladder der beschaving reeds overschreden zijn? Ook het oude rijk 
Tshin, waar, zooals wij zagen, menschenslachterijen op het graf eveneens-op groote * 
schaal plaats grepen, had reeds een aanmerkelijken graad van ontwikkeling bereikt; 
getuige bijv. het op bladz. 279 ingelaschte overzicht der verwikkelingen met zijne 
naburen, waaruit niet alleen blijkt dat het met andere rijken in geregelde politieke 
gemeenschap stond en voortdurend groote militaire macht ontwikkelde, doch, steeds 
als overwinnaar uit het strijdperk tredende, zelfs in de derde eeuw vóór onze jaartel- 
ling het gansche toenmalige China aan zich onderwerpen kon. 
Overblijfselen van oude menschenoffers meenen wij verder nog te zien in de 
hedendaagsche papieren poppen. van allerlei soort, die de Chineezen steeds bij het 
vieren hunner lijkplechtigheden doen opgaan in de vlammen. ‘Zij treden algemeen 
onder alle standen van bet volk op en in alle hoeken van het Rijk; doch daar zij 
niets met de categorie der zeden en gewoonten te maken hebben, die in dit werk 
verhandeld worden, staan wij er niet bij stil. Het zij genoeg dat de lezer het 
Suttiisme van de hedendaagsche Chineesche vrouw, hetwelk op bladz. 442 en volg. 
werd geschetst, heeft teruggebracht gezien naar die trede van de ontwikkelingsladder 
‚der denkbeelden, waarop het ook bij andere volken ontstond, en tot de overtuiging 
is gebracht dat het wel niets anders dan een verouderd overblijfsel van een inheem- 
sche gewoonte, zoowel der eigenlijke Chineezen als hunner naburen, wezen kan. 

(14) Lubbock, „Origin of Civilisation”; hoofdst. V. 
eo MW B B. eo IK Js A-D. 1441602. 
(27) Williams, „The Middle Kingdom”; hoofdst, XVIII, 

