
— 516 — 
Indien, zooals in $ 2 reeds werd betoogd, de schaduwen en spiegelbeelden in 
den onbeschaafden wilde het eerste geloof opwekken in een duplicaat der wezens, dan 
volgt ook dat niet alleen menschen, dieren en planten, maar ook alle dingen zonder 
onderscheid in het bezit van een dubbel zijn. Dit gaat inderdaad bij verschillende 
minder ontwikkelde volkeren voor onbetwiste waarheid door, zooals Spencer in het - 
dertiende hoofdstuk van zijn werk ($ 96) door vele voorbeelden bewijst. Dat dubbel 
nu is het, dat men door vernietiging van het voorwerp, waaraan het behoort, dwingt 
naar het land van de schimmen te gaan, evenals men door het dooden van menschen 
en dieren hunne zielen ter beschikking van de overledenen stelt. 
Ziehier ook meteen het antwoord op de vraag, waarom de Chineezen met zoo- 
veel andere volkeren steeds halsstarrig voortgaan met spijzen en dranken aan de doo- 
den te offeren, niettegenstaande men er nooit aan bespeuren kan dat zij door onzichtbare 
wezens worden aangeroerd. Het zijn slechts de fijne, onstoffelijke gedeelten, die de 
zielen voor hun onderhoud benutten, doeh de tastbare zelfstandigheden laten zij voor 
de levenden staan. Die 
IV. Ofjeranden van spijs en drank behoeven hier geen verdere bespreking meer. 
Zij zijn den lezer reeds voor cen groot gedeelte op verschillende vladzijden van dit 
werk voor oogen gesteld, en wel als maaltijden, die op verschillende feestdagen òf voor — 
de zielborden in de huizen en in de voorvaderlijke tempels, òf ten behoeve van het ge- 
heele doodenheir worden aangerecht: men sla, om de plaatsen te vinden waar zij zijn 4 
beschreven, slechts de vofferanden aan de voorouders en de verlaten geesten’ in den 
aan dit werk gehechten Index op. Geregeld gaan zij met het ontsteken van wierook 
en het branden van papieren offergeld gepaard. Buitendien hebben nog voor iederen — 
doode afzonderlijk op verschillende tijdstippen na het overlijden feestmaaltijden en of-_ 
ferplechtigheden plaats, waarin wij hier echter niet te treden hebben. 












V. Zempels voor de dooden. Pen angstige eerbied voor de ontslapenen bestaat 
alom. Zelfs de meest beschaafde bewoner van ons beschaafd Europa zal geen sterf- 
huis anders dan zwijgende binneittreden en zelden zonder een zekere beklemdheid over 
een kerkhof gaan; wij beschouwen een graf als een gewijde plaats, daar wij het 
„wijden’” aan de nagedachtenis van den doode, en zijn onbewuste aanhangers van de 
leus „de mortuis nil nise bene”: — wijst dit alles niet op een vage vrees, die zelfs 
vergevorderde beschaving niet heeft kunnen wisschen uit het menschelijk gemoed? 
Hoe lager een volk op de ladder van ontwikkeling staat, hoe duidelijker die vrees 
op den voorgrond treedt, totdat zij onder sommige stammen zelfs zich uit in een_ 
angstig vluchten van de plaats, waar iemand gestorven is; — geen wonder dat dan 
ook in China, waar nog altijd de lagere klassen in gestadigen angst voor onheil 
stichtende menschelijke duplicaten verkeeren, de vreesachtige eerbied voor de dooden 
zich veel krachtiger doet gelden dan bij ons. Zóó sterk zelfs is daar steeds zijn in-_ 
vloed op den volksseest geweest, dat hij, zonder gekweld te worden door leerstellin- 
