
53 
Chineezen in behandeling genomen, en is hun aller menschelijke herkomst duidelijk 
gebleken. Slechts eenige passeerden de revue nog niet: het zijn de Heeren der drie 
Werelden (bladz. 99 en volg, 353 en volg.), de Roodrok (bladz. 140) en de Schik- 
godin des Levens (bladz. 818 en volg.) — godheden, van wier aardschen loopbaan niets _ 
met zekerheid te zeggen valt en die veeleer den indruk maken van verpersoonlijkingen 
van denkbeelden, in het brein des volks ontsponnen. Het spreekt wel van zelf, dat 
Ì 
Á 
lang niet alle goden en godinnen der Chineezen in de voorgaande regelen besproken 
zijn. Want hun aantal is legio in de volste beteekenis van let woord: een zeer na- 





















tuurlijk verschijnsel trouwens in een rijk, welks bewoners sinds de oudste tijden tot 
den huidigen dag nooit ophielden de overledenen reeds dadelijk na hun dood tot voor- 
werpen van vereering te verheffen, en dus geregeld hun Olympus met een nieuwen 
voorraad goden te voorzien. Met het oog op die verbazende ontwikkeling van den 
voorouderlijken eeredienst valt het onzes inziens niet te betwijfelen, of zoogoed als 
alle Chineesche godheden, wier oorsprong en zijn later nog door de Westersche we- 
tenschap onthuld mochten worden, zullen mede de uitspraak staven van den wijsgeer 
Spencer, den Darwin der ethnographie: „Using the phrase ancestor-worship in its 
„broadest sense as comprehending all worship of the dead, be they of the same blood 
„or not, we eonelude that ancestor-worship is the root of every religion” (*). 
Bevestigen nu ook de godsdienstige handelingen van de hedendaagsche Chi- 
neesche natie en de denkbeelden, die haar offerdienst beheerschen , dat er tusschen 
hare voorvaderen en goden feitelijk geen verschil bestaat? En levert ook hare ge- 
schiedenis het bewijs dat de eeredienst der vaderen ouder, die der goden van jongere 
dagteekening is? Het antwoord op deze vragen zal, zooals zich reeds vooruit laat 
denken, bevestigend zijn. 
Uit verschillende plaatsen mm dit werk is gebleken, dat de Emoy-Chineezen 
velen hunner goden vfteranden op hunne geboorte- en sterfdagen brengen. Juist het- 
(1) „Principles of Sociology”, hoofdst. XXV, $ 204. Ook Koeppen zegt: wDer Geisterglau- 
„be und Geisterdienst ist in Indien älter als der Brahmanismus, älter als die Veden, älter als die 
„Einwanderung der Ariers; er ist die Urreligion der schwarzen Urbewohner, die Urreligion des gan- 
„zen finnisch-türkisch-mongolischen Stammes im weitesten Sinne des Wortes mit Kinschluss der 
„Chinesen, Tibetaner und Hinterindier; er hat sich trotz Brahmanismus und Buddhismus, trotz 
„Islam und Christenthum, sey’s im Geheimen, sey’s als öffentlieher Cultus, fast in allen Gegenden 
„Indiens erhalten, namentlich im Himalaya, im gesammten Dekhan, in Hinterindien und auf Ceylou, 
nja wenn man die Herzen und Nieren prüfen könnte, so würde sich wahrscheinlich herausstellen, 
„dass er daselbst im Stillen mehr Anhänger hat als irgend eine der genannten Religionen, wie ja _ 
vin Europa bis zu dem Zeitalter der gottlosen Aufklärung der Dämonenglaube, d. h. der Glaube an 
„Geister, Gespenster, Hexen, Kobolde, Zauberei, Wahrsagungen und Ahnungen mehr Bekenner 
„zählte als die Christliche Kirche. Das reine Buddhathum verwirft hun zwar den Dämonencultus, den 
nsogenannten Teufelsdienst, noch entschiedener als jeden anderen Cultus; indess hat es dem Ein-_ 
„dringen des Dämonenglaubens um-so weniger wiederstehen können, als es sich zu den untersten 
„Volksclassen, den Mischkasten bis zu den Tschândâlas herabliess”. — „Die Religion des Buddha”; 
bladz. 246, vvon den Classen der Wesen”. 
