
— Ó35 — 
zelfde nu doen zij ten aanzien van de dooden, zooals op bladz. 438 met een enkel 
woord werd aangestipt. Verder kan het den lezer niet ontgaan wezen, dat op de 
algemeene jaarlijksche feestdagen van gewicht goden en vaderen veelal gezamenlijk 
worden vereerd, als bestond er tusschen hen geen onderscheid van rang of stand; dat men 
dezelfde spijzen, dezelfde thee, denzelfden wijn en wierook, dien men aan de dooden offert, 
ook den goden biedt; dat papieren geld zoowel voor de schimmen als de goden wordt 
verbrand (bladz. 15, not) en men kleederen van hetzelfde materiëel ten gerieve van 
de dooden (boven, $ 7, III) niet alleen, maar cok ten behoeve van de Godin der 
Kiuderen doet opgaan in de vlammen (bl. 814); eindelijk, dat papieren middelen van 
vervoer, als paarden, palankijns en koelies, zoowel ten gebruike van de dooden (bl. 
840) als van de huisgoden (bl. 28 en 460) te vure worden gedoemd. Dooden en goden 
worden altegader vereerd onder den vorm van beelden en portretten, en de eerstge- 
noemden buitendien onder dien van het zielebord, hetwelk wel in uiterlijk voorko- 
men, maar niet in grondslag en beteekenis van portret of beeld verschilt (boven, 
6 7, VI). Afgodsbeelden en tabletten zijn elk door een ziel bewoond (bl. 215 en 14) 
en zij staan in den regel in een en hetzelfde huistabernakel in broederlijke eendracht 
naast elkander (bl. 14). De goden bezitten tempels, en de voorvaderen hebben de 
hunne (bl. 436 en volg); het woord sfen (?) treedt te Emoy zoowel in de beteeke- 
nis van menschelijke ziel als in die van godheid op (%) en beantwoordt dus ongeveer aan 
ons woord „geest, dat ook nog altijd beide beteekenissen in zich vereenigt; eindelijk 
wordt de macht om straf en belooning uit te deelen evengoed den voorvaders als 
den goden toegekend. Ook onder ons is het geloof dat de dooden goed- of afkeurend 
op de daden der levenden nederzien, nog altijd niet geheel en al naar het rijk der droom- 
beelden kunnen gebannen worden, doch in zulk een beslisten vorm als in China treedt 
zeker in weinig streken van de aarde het ontzag voor de overledenen vp; want zelfs 
de angst en de eerbied voor dè goden zinken er geheel bij in het niet. Op dezen eigen- 
dommelijken trek in het godsdienstig karakter van de natie werd de lezer reeds op 
bladz. 436—7 in het voorbijgaan opmerkzaam gemaakt. 
Nog tal van andere punten zouden kunnen aangevoerd worden om het feit te 
staven, dat de voorvaderlijke eeredienst der Chineezen zich onder bijna volmaakt de- 
zelfde vormen als hun eeredienst van goden en godinnen uit. Doch die welke reeds 
zijn aangestipt en door den lezer zelf aan de gegevens, in de vier eerste hoofdstukken 
_ van dit werk nedergelegd, getoetst kunnen worden, zullen voor ons betoog zeker wel 
voldoende zijn. Thans blijft nog de vraag te behandelen, in hoeverre de oude ge- 
schriften het eerstgeboorterecht van den voorvaderlijken eeredienst der Chineesche natie 
staven; doch, alvorens daartoe over te gaan, verklaren wij met nadruk, dat ons betoog 
ook op dat punt zeer beknopt wezen zal, aangezien, zooals reeds in de Inleiding van 
OP 
(@) Hoewel ter verduidelijking meestal met toevoeging respectievelijk van hóen zl en ding 

BĲ e === en-hóen, ziel; sten-bing, godheid, 
