VE oe 
gen en Rüvieren; doch daarentegen treden de zielen van de dooden (*) wel een tien- 
tal malen in de Sfoe-hing op en kan het dus zeker niet gezegd worden , dat hare goden 
de vaderen in de schaduw stellen. Héne hoogere macht echter schijnt hierop een uit- 
zondering te maken. Het is de Sjang-Mì ('*); lett. „Opperste of Herste Keizer”, die, 
als hoogste voorwerp van Keizerlijken eeredienst, onder gezegden naam, of ook wel een- 
voudig onder dien van Ti „Keizer’, ongeveer veertig malen in de Sjoe-hing ter spra- 
ke wordt gebracht. Sommige Europeesche schrijvers hebben beweerd, en beweren 
nog, dat men in hem onze Godheid heeft te zien; doch onzes inziens is hij niets 
anders dan de eerste, met den Hemel vereenzelvigde stamvader van de oude vorsten- 
huizen en levert hij dus, wel verre van tegen het eerstgeboorterecht van den dienst 
der vaderen te pleiten, een sterk bewijs voor de waarheid van ons betoog, dat goden 
en godendienst eenmaal in het Chineesche Rijk zoogoed als niets, de voorouders en 
hun eeredienst daarentegen ongeveer alles te beteekenen hadden. 
Deze zienswijze — wij bevroeden het vooraf — zal ongetwijfeld door velen, die 
zich met de studie van China en de Chineezen bezighouden, niet worden gedeeld. 
Dr. Legge, de verdienstelijke vertaler van de oude Klassieken van het Rijk, staat 
voorop in de rij van hen, die den Sjang-Ti met ons Opperwezen vereenzelvigen, en 
betitelt hem. dan ook door al zijne vertalingen heen getrouw met den naam van „God’; 
doch voldoende bewijzen voor de juistheid zijner zienswijze levert hij niet, noch is hij 
in staat zich te beroepen op een enkelen Chineeschen autoriteit, die zijn gevoelen 
staaft. Buitendien ziet hij al het gewichtige van het feit over het hoofd, dat het 
zichtbare firmament, de Hemel #Thijen” (*), meer dan 150 malen in de Sjoe-king 
als equivalent voor den Sjang-Úi wordt gebezigd: eene omstandigheid, die nochtans 
krachtig voor de stelling pleit, dat deze godheid niets anders dan de vergoddelijkte 
Hemel is. Bestaan er daarenboven wel gegronde redenen om aan te nemen, dat de 
godsbegrippen der Chineezen in dien overouden tijd hooger ontwikkeld waren dan te- 
genwoordig? Of worden de oude geschriften minder duidelijk, indien men uit den 
Sjang-Ti een andere godheid dan ons Opperwezen leest? Wij gelooven juist het te- 
gendeel. Kenden de Chineezen ten huidigen dage eene godheid boven de Natuur, of 
ware het bewezen dat zij er een in meer historische tijden hebben gekend, dan zou 
er misschien nog reden zijn om aan het bestaan van een god gelijk aan den Jehova 
van de Joden in het China van de Sfoe-king te gelooven; doch wij hebben den 
geheelen Chineeschen Olympus doorzocht, zonder ergens een god te vinden hooger 
dan de Hemelgod (zie verhandeling over den 9den der eerste maand), of, voor zoover 
de sekte der Taoisten betreft, hooger dan het „Oorspronkelijk Beginsel’ Juen-Sji (*6), 
cn Mem © FE où. 
(5) KR 
(2) JL Hi. 

