
— 54l — 
gezag alnaar de almogende hemelsche voorvader hen beschermt of niet: — zij zijn dan 
ook Souvereinen bij de gratie van den Hemel om minstens even deugdelijke redenen, 
als onze vorsten gebieders zijn bij de gratie Gods. 
Wie nu was die oude, later met den Hemel vereenzelvigde Keizer? Geschie- 
denis, en zelfs legende, zwijgen van hem. Dit is echter zeker, dat hij noch in de 
oude Chineesche werken, noch in het tegenwoordige godsdienstsysteem der natie ergens 
het karakter draagt van Schepper des Heelals en hij dus ook volstrekt niet met 
den Jehova van de Joden, den Allah van de Mohammedanen of ons Opperwezen op 
eene lijn mag worden gesteld. Men wage zich slechts aan een onbevooroordeelde 
studie van de oude gezaghebbende documenten overal waar zij over den Sjang-Ti 
spreken, en alom zal men het voorvaderlijk karakter van deze godheid ten duidelijkste 
door zien blinken en spoedig met ons de overtuiging erlangen, dat Dr. Legge’s ge- 
dwongen identificatie met onze Godheid onvoorwaardelijk te wraken is (24). 
Wells Williams, de grijze sinoloog, wiens leven ééne doorloopende studie van 
China en zijne bewoners was en die zeer zeker een der eerste autoriteiten op het gebied 
der Chineesche wetenschappen is, schijnt van het voorvaderlijk karakter van den 
Sjang-Ti mede volkomen overtuigd te zijn. Hij zegt (25): 
„There are strong reasons for the inference that the early sovereigns of the 
„Chinese worshipped the spirits of their deified ancestors under this term, to whom 
„they looked for help; one Shangti was sufficient for the guardian of the empire, 
„and continued on from one dynasty to another, whatever family was deputed to hold 
the throne, and unlimited dignity and powers were ascribed to him while the monarch 
„holding the seat would include in his devotions and sacrifices all his predecessors 
„whose spiritual favor he desired. The idea therefore involves many monarchs who 
„have been deified, and as the guardians of the throne they once occupied, they have 
(*) Zou de theorie Sjang-Ti = God wellicht op missiouairen-politiek berusten? De on- 
verholen bekentenis van Dr. Chalmers, zendeling en dus ambtgeuoot van Dr. Legge, doet het ons 
gelooven. In deel V van de „China Review” (bladz. 271) zegt hij: 
„As a missionary I ever have rejoiced, and ever must rejoice, in whatever is found in the 
„Chinese Classics which can, from a Christian stand-point, be regarded as sound Theology. If there 
„were really nothing of this kind to be found among the Chinese, we might well despair of success 
vin propagating among them the Christian faith.” 
Zonder zoogenaamd gezonde theologie in China, heeft de zending er dus geen kans van sla- 
gen en zou zij als iedere hopelooze onderneming opgegeven dienen te worden. Men handhave dus 
haar recht van bestaan door zulke gezonde (d. w. z. Westersche) godsbegrippen in de Classici te 
vinden, het koste wat het wil, desnoods op gevaar af van de wetenschep op liet dwaalspoor te bren- 
gen! Men stelle der wereld het oude China voor als eene natie, in het bezit van dezelfde boven- 
natuurlijke godsbegrippen als in die overoude tijden slechts leefden in het brein van een microsco- 
pische groep van het Semitisch ras, en dan nog wel alleen onder een sekte van die groep; en ge- 
makkelijk zal zich de overtuiging vestigen, dat niets minder moeielijk is dan den dienst van dien 
ouden God te doen herleven, en — de zaak der missie zal gered wezen! 
(5) „Syllabie Dictionary”; bladz. 881. 
