— 542 —_ 
„been and are still all supplicated for their spiritual aid by its actual incumbent down 
„to this day. 
„To understand many passages in the Books of Odes (26) and Records (27), 
„they need to be read with this understanding, and no other so well explains them. 
„See especially the Odes called 34 FJ (**) and B ZR (29) in the Shi King, 
vand the Chapter #5 Ei (23°) in the Shu King. It is doubtless true that the 
„radical idea of Ti is a ruler of the highest kind, but there is not that proof that _ 
„the designation Shangti ever denoted the true God, which is required to enable one 
„to use it for Jehovah in teaching Christian truth to the Chinese without great risk 
„of serious error.” (°1) 
Ten slotte blijft ons nog te constateeren, dat ook de overige oude documenten 
van de natie, als het „Boek der Liederen’ en de Zi-ki, minstens even duidelijk als de 
Sjoe-king toonen dat in het oude China de dienst der vaderen sterk, die der goden 
nog maar weinig ontwikkeld was. 
Het bestek van dit werk staat ons echter niet toe dit in bijzonderheden uit 
te werken. Derhalve vergenoegen wij ons met eenvoudig het feit aan te teekenen 
en aan den belangstellenden vorscher der Chineesche taal en letteren zelf over te 
laten desverkiezend wit de Heilige Boeken van het Rijk nauwkeurig omschreven 
getuigenis te putten. Doch één krachtig bewijs voor de prioriteit van den voorvader- 
lijken eeredienst in het China van weleer mag hier niet onaangeroerd blijven. Het 
is het feit dat Confucius, die zoo in alles het kind was van zijn tijd, in zijne leer- 
stellingen zoogoed als nooit van goden spreekt en daarentegen steeds den dienst der 
dooden met nadruk en warmte aanbeveelt: — een- verschijnsel hetwelk, onzes inziens, 
duidelijk toont, dat de goden ook in zijne eeuw zich nog geen stelling van gewicht 
op of naast de vaderen veroverd hadden. Zoo komen wij van zelf er toe de plaats 
te behandelen, die de wijze en de door hem gestichte school bekleeden in het gods-_ 
dienststelsel van de natie. 
$ 16. 
CONFUCIANISME. 
Confucius sprak zelden of nooit van de goden, doch predikte met nadruk den eere- 
(@°) Ze de Sji-king, door ons het „Boek der Liederen” genoemd. 
(27) Vie, de Sjoe-king. 
(2°) Deel III, boek I, ode 1. (29) Deel III, boek I, ode 7. 
(2°) Deel IV, boek 3. 
(*!) Zooals bekend is, is men in die fout vervallen. De zendelingen, die van de Kerk van 
Rome uitgezonderd, bezigen het woord Sjang-Ti in hunne geschriften als equivalent voor God, 
terwijl de Katholieken de uitdrukking „Meester des Hemels” KR 6 | verkozen hebben. Het 
een noch het ander echter behelst het begrip vau een Opperwezen boven de Natuur, een Maker des 
Heelals; en steeds zal de oningewijde Chinees, op het hooren van die termen, denken aan zijn 
Hemelgod. 

