
— 543 — 
dienst der vaderen. Hij werd daardoor de grondlegger van den geest van atheïsme, die thans 
nog over de „natie heerscht. De voornaamste van zijne leerstellingen, die den doodendienst 
der natie bevestigd en ontwikkeld hebben. Hij predikte dien dienst ook door zijn voorbeeld 
en gedrag. Zijn onverschilligheid voor goden en godenleer. Hoe hij nog altijd de zedenmees- 
ter voor het grootste en beste deel der natie, en de voorvaderlijke eeredienst bijgevolg de 
hoeksteen van het Chineesche godsdienststelsel is. 
Het zij vooraf gezegd, dat deze $ niet de politieke en ethische rol van het 
Confucianisme zal bespreken, maar wel de plaats van deze school in het nationale 
godsdienststelsel als bevestigster en handhaafster van den eeredienst der dooden. 
De denkbeelden, die Confucius omtrent goden en dooden huldigde, gelooven 
wij miet duidelijker in het licht te kunnen stellen dan door het woord te laten aan 
den vertaler van de „Chinese Classics’, den geleerden Dr. Legge, die zeer zeker meer 
dan iemand doorkneed is in de geschriften van den wijze. 
„The reader will....not....find any light thrown by Confucius on the great 
„problems of the human condition and destiny. He did not speculate on the crea- 
„tion of things or the end of them. He was not troubled to account for the origin 
pof man, nor did he seek to know about his hereafter. He meddled neither with 
„physies nor metaphysics. The testimony of the Analects (*) about the subjects of 
„his teaching is the following: — „His frequent themes of discourse were the Book 
wof Poetry, the Book of History (?), and the maintenance of the rules of Propriety. 
_ „He taught letters, ethics, devotion of soul, and truthfulness. Extraordinary things, 
„feats of strength, states of disorder, and spiritual beings he did not like to talk 
„about’” (5). 
„Confucius is not to be blamed for his silence on the subjects here indicated. His 
mignorance of them was to a great extent his misfortune. He had not learned them. 
„No report of them had come to him by the ear (*); no vision of them by the eye. 
„And to his practical mind the toiling of thought amid uncertainties seemed worse 
„than useless. 
„The question has, indeed, been raised, whether he did not make changes in 
„the ancient creed of China, but I cannot believe that he did so consciously and 
„designedly. Had his idiosynerasy been different, we might have had expositions of 
„the ancient views on some points, the effect of which would have been more bene- 
(5) D. w. z. de Loen-ju, „Discussies en Gesprekken” van Confucius. 
(2) iz. de Sji-king en de Sjoe-king. 
(3) Zoen-ju; VII, 17, 24, 20. 
(f) De groote reden hiervan zal wel deze zijn geweost, dat bespiegelingen over bovennatuurlijke 
dingen en godheden destijds nog maar weinig aan de orde waren. Anders zou, dunkt ons, de wijze en 
geleerde zedenmeester er wel mede bekend zijn geweest. Dr. Legge bevestigt dus hetgeen wij aan 
het slot van de vorige $ in het midden brachten. 
