
— DAT — 
_ ontvangen had (22), want hoe licht immers kon het reeds eenmaal geofferd zijn ge- 
weest en dus niet meer van de onzichtbare bestanddeelen bevatten, die de schimmen 
eten! (23). Zijn eerbied voor den rouw eindelijk toonde hij evenzeer door woord 
als daad; want niet alleen verbood hij allen inbreuk op den driejarigen rouw voor 
ouders in deze krachtige bewoordingen: wals het kind drie jaren oud is, dan eerst ver- 
plaat het de armen van vader en moeder’ (24), maar ook placht hij voor elken per- 
soon in rouwkleedij op te staan en een plechtstatigen groet ten beste te hebben, zon- 
der er zich om te bekommeren of hij misschien met iemand van jongeren leeftijd 
had te doen (2). 
Ziedaar in het kort den eeredienst, door Confucius gepredikt — een eeredienst 
die, zooals men ziet, zich in geen enkel opzicht met een godendom bemoeit. Boven- 
natuurlijke wezens behoorden trouwens tot de categorie van dingen, waarover de wijs- 
geer zich nooit uitliet, zoo leest men in de Zoen-ju (?°), en zelfs riep hij eenmaal uit: 
„wat is het bestudeeren van leerstelsels over het bovennatúurlijke toch schadelijk !” 
(27). En toen zijn leerling Fan Tsjhi hem vroeg wat wel wijsheid was, kreeg hij ten 
antwoord: „zich toe te leggen op de verplichtingen, die rusten op den mensch, en de 
„bovennatuurlijke wezens te vereeren maar op een afstand te houden: dit mag men 
„wijsheid noemen!” (2%). 
Andere wijsgeeren, die hun invloed op het volk lieten gelden, richtten zich 
geheel naar Confucius’ geest. Zoo sprak o.a. Tsung Tsze, op bladz. 320 van dit 
werk genoemd: „laat nauwkeurig aandacht aan de dooden besteed en de lang 
woverledenen herdacht worden (met offeranden), dan zal de deugd des volks tot 
„volheid geraken!” (2°). En bij een andere gelegenheid nam hij — althans zoo men 
Mencius gelooven mag — bijna woordelijk de les van Confucius in den mond , die zooeven 
bij noot 13 weergegeven werd: „Tijdens hun leven hen (nl. de ouders) te dienen zooals 
„het behoort, en na hun dood hen te begraven zooals het behoort en hun offeranden 
„te brengen zooals het behoort: dit mag men ouderliefde noemen!” (2). 
De eeredienst der vaderen, de eerste en oudste cultus, die in China uit den gelei- 
delijken ontwikkelingsgang der menschelijke denkbeelden was ontstaan, werd dus door Con- 
fucius en zijn school geheiligd, bevestigd, en als onafscheidelijk bestanddeel van de ou- 
derliefde, de hoofddeugd van de natie, gerangschikt onder de eerste plichten van het 
volk. Zoo ineengesmolten, ja vereenzelvigd met die deugd, welke eerbied en liefde 
predikt voor alles wat hooger staat op de hiërarchische ladder der familie, kon het 
niet anders of hij moest wel in een patriarchalen staat, als China is, zich een onver- 
gankelijk bestaan veroveren; en inderdaad, de onvergelijkelijk hooge graad van ont- 
(22) Zbid; X, 18. (*°) Vergel. hetgeen hieromtrent reeds op bladz. 516 is gezegd. 
(24) Zoen-jus XVII, 21. (2*) Llid.; IX, 9; X, 16. 
(2°) Zie zooeven, noot 3. (27) Zbid; II, 16. (**) Zbid; VI, 20. 
(2°) Zbid.; 1, 9. 
(?°) Mencius; boek III, I, 2, 6 
ö 
