— 562 — 
de onbewustheid der Nirvana (zie bladz. 5, noot 21) en elkeen zich derhalve heeft 
los te scheuren van de wereld, van zijne betrekkingen, ja zelfs van zijn eigen ik — 
daarom kantte zij zich zóó lijnrecht tegen de Confucianistische beginselen, waarop de 
geheele samenleving steunde, dat al haar streven om zich naar het hart des volks een 
weg te banen wel grootendeels schipbreuk lijden moest. Nooit had de school van 
Confucius en Mencius zich op een ander gebied bewogen dan op dat van het zuiver maat- 
schappelijke en menschelijke. Innige verhouding van den mensch tot den mensch, 
van den vorst tot den onderdaan, van de ouders tot het kind, van den echtgenoot 
tot de vrouw, van den broeder tot den broeder, van den vriend tot zijnen vriend, 
dit was het wat zij steeds gepredikt had; doch nooit waren ascetische denkbeelden 
in het brein der wijsgeeren opgekomen of hadden deze het volk het nut van een leven 
vol versterving leeren inzien en begrijpen. Die nuchtere, practische wereldzin, die 
van oudsher de maatschappij in het Chineesche Rijk beheerschte, is er steeds de groote 
slagboom voor de uitbreiding van Sakyamoeni’'s kerk geweest tot op den dag van heden. 
Als onafscheidelijk aanhangsel van de leer dat losscheuring van de wereld tot 
Nirvana, het hoogste goed geleidt, brachten de Boeddhistische zendelingen ook kun 
welbekend stelsel van monnikenleven, vrijwillige bedelarij en coelibaat over naar het 
Verre Cathay. Doch hierdoor riepen zij er een tweede blijvende volksgrief tegen 
hunne sekte in het leven. Want nimmer kon het opkomen in het brein van den 
werkzamen, iĳjverigen Chinees, dat het beter is als een hommel in den korf op de 
maatschappij te teren en zijn heil in bedelen te zoeken of in het lezen van boeken 
en getijden in een doode taal, die men toch niet begrijpt, dan als een vlijtig lid der 
samenleving: werkzaam te zijn; en vandaar dan ook dat in China steeds een sterk 
sprekende afkeer van het kloosterwezen heeft geheerscht, waarvan deze zelfde $ straks 
nog nader getuigenis zal geven. De wereldzin van den Chinees is trouwens spreek- 
woordelijk bekend. In al zijne handelingen, zijn werken en streven openbaart die 
zich. Zelfs zijn voortbestaan na den dood zoekt hij niet in een idealen toestand aan 
gene zijde van het graf, maar in een onverdelgbare keten van nakomelingen zonder 
tal. Bijgevolg is zijn geheele levensdoel op het verwekken van kinderen en kinds- 
kinderen gericht. Hij huwt zijne zoóns en dochters uit zoo vroeg hem zulks maar 
doenlijk is. Hij houdt bijzitten en slavinnen, niet uit wellust, maar om zich van 
een talrijk nakroost te verzekeren. Geen bijgeloovige praktijk eindelijk wordt door 
hem veronachtzaamd, waar die slechts geacht kan worden de geboorte van kinderen, — 
in het bijzonder die van zonen, te bevorderen, en wanneer hem dit alles nog niet 
baat, dan neemt hij in laatste instantie zijn toevlucht tot een meest uitgelezen stelsel 
van adoptie. Deze eigenaardige nationale karaktertrek heeft ook het Taoisme geheel 
doordrongen, getuige het op bladz. 558 aangestipte feit dat zelfs de priesters van deze KE 
sekte onder en met het volk leven, huwen en huisgezinnen hebben. Gemakkelijk 
laat het zich dus inzien, dat voor den Chinees steeds weinig aantrekkelijks kan ge- 
legen hebben in een godsdienststelsel, hetwelk hem geslachtelijke gemeenschap als 
eerste vijand van wereldverzaking, het ideaal van deugd en wijsheid, leerde beschou- 

