
— 565 — 
menschenwaarde en zelfs van menschaanbidding in den vorm van voorouderlijken eere- 
dienst was opgevoed en grootgebracht. Des te meer, omdat zij de reeds bestaande 
Taoistische speculaties over de verlenging van het leven aanvulde, ontwikkelde en in 
beter afgewerkte vormen goot. Im de vorige $ beschreven wij, hoe lang vóór de in- 
voering van het Boeddhisme de uitsmelters van den inwendigen steen der wijzen” 
(zie bladz. 553) door een streng ascetische levenswijze streefden naar vereeniging met het 
nooit begrepen groote hoofdbeginsel der Natuur: — moeielijk konden zij dus in de 
asceten van de nieuwe richting iets anders dan geestverwanten zien, die langs denzelf- 
den weg naar ongeveer hetzelfde einddoel, de Nirvana, trachtten. En in het oog der 
alchemisten of „uitsmelters van den uitwendigen steen der wijzen’ vond de Nirvana- 
leer eveneens genade. Immers, telkens en telkens kwam de ijdelheid van hun streven 
om zieh door de ontdekking van het levenselixer een eeuwig. voortbestaan in de onbe- 
kende, nooit bezochte streken van Hemel en Aarde te verzekeren ten duidelijkste in 
het licht; en wel moest dus een leer hun aandacht trekken, die een nieuwen, veel 
zekerder weg aanwees om tot den toestand van Genius te geraken. Thans dingt dan 
ook bijna niemand meer naar de waardigheid van Sijen (vergel. bladz. 552), maar gaan 
de weinige Chineezen, die nog naar een bovennatuurlijken toestand streven, in een 
Boeddhistisch klooster, ten einde daar door overpeinzingen, litaniën en gebeden hunne 
oplossing in Nirvana te bewerken. 
Een godsdienststelsel, welks onpractische wijsbegeerte geen maatschappij zou 
kunnen doen bestaan indien zij consequent werd doorgevoerd, en welks voorschriften 
van ascetisch leven, versterving en coelibaat buitendien in China de opinie van de 
overgroote meerderheid des volks tegen zich hadden, kon op die natie vol materia- 
listische neigingen en wereldzin alleen invloed krijgen waar hare van ouds ge- 
huldigde begrippen te kort schoten. Het bezat zooveel minder practische waarde, en 
kon derhalve slechts aanvullen, uitbreiden en bevestigen , maar niet verdringen. En het 
Boeddhisme vulde aan door de keur van phantastische wereldbeschouwingen, welke 
het met zich bracht en die wel geschikt waren om op de verbeelding van het volk te 
werken. Inzonderheid trokken zijne bespiegelingen over het leven na dit leven de 
aandacht van het volk. De vereering van de voorvaderen, de kern, het hart van 
den nationalen cultus, was, zooals de lezer weet, reeds sinds de hoogste oudheid in 
het Chineesche Rijk in zwang. Zoowel door het Taoisme als door de wijsbegeerte was 
zij steeds gehuldigd, bezegeld en bevestigd, doch goed omschreven leerstellingen 
over een volgend leven, een Hemel en een Hel, bezat het volk nog niet; want Con- 
fucius had zich met de woorden: „gij die niets weet omtrent het leven, hoe wilt gij 
jets te weten komen over den dood’ (zie bladz. 544) van de kwestie afgemaakt, en 
het Taoisme, hoewel het voor zijne Gemiü de verschillende plaatsen van geluk had 
uitgedacht, die op blads. 553 zijn genoemd, wist van geen Hel voor de slechten, 
noch was in het bezit van denkbeelden omtrent het hiernamaals van den gewonen 
mensch, die nimmer naar den idealen toestand van Genius had gestreefd, 
