— 568 — 
waaruit alle deugd ontspruit met behulp waarvan de Boeddhistische kerk eens over 
alle werelden triomfeeren zal en alle ongeloof en kwaad zal overwinnen. Zij is als 
zoodanig verpersoonlijkt in de godheid Maitreya, den Messias van de toekomst, die 
reeds op bladz. 246 werd genoemd. 
In het Chineesche Rijk gepredikt, stortte zij nieuw bloed in de leer der dejúen 
(7) of liefde tot den mensch, die door de oude wijsgeeren steeds den volke als hoofd- 
deugd voorgehouden was. Naar hunne opvatting, is die dzjfen van nature nederge- 
legd in het menschelijk gemoed en behoeft zij slechts ontwikkeld te worden om de 
rijkste vruchten van deugd te dragen en de menschheid-tot geluk en de volmaakt- 
heid nabij te brengen. „/Menschlievendheid is wat des menschen is”, zeide Confucius 
(8), en Mencius sprak: „Alle menschen hebben een hart, dat niet (het lijden van 
vanderen) kan dulden. Want, indien de menschen van den huidigen dag plotseling 
neen kind zien, op het punt in een put te vallen, dan overstelpt hen allen een 
„gevoel van angst en mededoogen. Niet omdat zij daardoor de gunsten van de ou- 
„ders van het kind hopen te winnen; ook niet omdat zij den lof van dorpsgenooten, 
„buren en vrienden wenschen in te oogsten; ook niet omdat zij den naam vreezen 
mvan zoo (ongevoelig) te zijn: — men ziet hieruit, dat afwezigheid van een gevoel van 
„mededoogen niet des menschen is... Dit gevoel van mededoogen nu is het be- 
„ginsel van de liefde tot de menschheid.... Daar wij nu de vier beginselen (men- 
„schenliefde, gevoel van recht en billijkheid, wellevendheid en dorst naar kennis) in 
„ons hebben (°), dat wij die dan altegader weten uit te breiden en te ontwikkelen! 
„lij zullen dan worden als een vuur, dat pas begint op te vlammen, of als een wa- 
„terstroom, die zich zoo juist een doortocht heeft gebaand. Kan men ze tot ontwik- 
keling brengen, dan zijn zij voldoende om de wereld in stand te houden” ('°). 
Het is hier de plaats niet om de rol der menschenliefde in de Chineesche ze- 
deleer uitvoerig te bespreken. Slechts zij nog aangestipt, dat zij ook een der uit- 
(1) AZ (©) veer van het Midden”; XX, 5. 
(°) Het is alsof men hier Voltaire hoorde spreken: „Il est prouvé que la Nature seule nous 
vinspire des idées utiles, qui précèdent toutes nos réflexions. Il en est de même dans la morale. 
„Qu’'un enfant voie déchirer son semblable, il Éprouvera des angoisses subites; il les témoignera par 
„ses cris et par ses larmes; il secourra, s’il peut, celui qui souffre”’ — „Essai sur les Moeurs et 
„Esprit des Nations”. £ 
Het beginsel dat de menschelijke inborst van nature goed is, hetwelk reeds voor meer dan 
tweeduizend jaren in China werd gepredikt en altijd voor de natie als evangelie heeft gegolden, 
schijnt nu eindelijk ook n ons eigen werelddeel eens een klasse van aanhangers te hebben gevon- 
den, en wel in hen, die zich van dogmatiek en kerkleer hebben losgemaakt. Zij die in Europa nog 
aan erfzonde hechten en aan de natuurlijke slechtheid van den mensch, gronden alle persoonlijke en _ 
maatschappelijke deugd op middelen van dwang. Zij bedreigen en bedriegen met Hel en hoogere 
machten; doch de meer vrijzinnigen en minder misanthropischen, die in ingeschapen goede neigingen 
vertrouwen stellen, prediken verlichting, opvoeding en onderwijs als bron van alle deugd. Verwon- 
dering kan het dan ook niet wekken, dat in China het onderwijs zoo hoog in eer en aanzien staat. 
(!°) Boek 1I, deel [, hoofdst, 6. 

