
| 
HRE 
8 19. 
ALGEMEENE SLOTBESCHOUWINGEN. 
Het godsdienststelsel der Chineezen kenmerkte zich steeds door absolute verdraagzaam- 
heid jegens andersdenkenden. Nooit knoopte het de leeken tot kerkgenootschappen samen of 
schreef het godsdienstige wetten en verplichtingen onder hen uit. In China kent men geen 
zondagviering, geen kanselprediking, geen kinderdoop, kerkelijk huwelijk, ziekenbediening of 
biecht. Propaganda voor de Boeddhistische beginselen door middel van tractaatjes en boeken. 
In China heeft men geen door priesters opgelegde boetedoeningen, geen aflaten. 
Nimmer kwamen de priesters in het Chineesche Rijk tot macht en aanzien. Nooit de- 
den zij er een klasse van paria’s ontstaan, of een sekte van Thugs of Worgers. Nooit stelden 
zij er ordaliën in of zweepten zij er het volk tot bedevaarten en kruistochten op. Stelselma- 
tige aankweeking van godsdiensthaat, partijzucht en onverdraagzaamheid behoorde in China 
steeds tot de onbekende dingen. 
Nooit bestond er in China voor de priesters aanleiding zich vast- aaneen te sluiten, tot 
vorming van een goed gedisciplineerde legerschaar. Des te minder konden zij er tot invloed 
geraken, wijl er sinds de hoogste Oudheid elk huisvader priester was. Hunne machte- 
loosheid belette ook van zelf alle verbond tusschen Kerk en Staat en maakte priesterregeering 
onmogelijk. 
Godsdienstmysteriën waren steeds in China onbekend. Nooit werd er de zinnelijkheid 
vergood, novit werden er Bacchanaliën enz. gevierd. Zoover de geschiedenis reikt, kent het 
Chineesche godsdienstsysteem geen menschenoffers, 
In China werd de opvoeding van het volk nimmer aan den godsdienst, wel aan de 
wijsbegeerte toevertrouwd. Confucius en Mencius zijn de corypheeën van die wijsbegeerte. 
Hunne lessen, den volké ingeprent door den huisvader en den schoolmeester. Cijfers, aan 
onze koloniale statistiek ontleend, ter aantooning dat de moraliteit der Chineezen niet bij die 
van ons Nederlanders achterstaat. 
In de vorige $ reeds werd er op gewezen, dat de Chineesche natie zich immer 
sleclits bekommerde om de moraal der sekten, die onder haar ontstonden, en zich 
nooit afgegeven heeft met dogmatiek. Ook werd aldaar betoogd, dat dientengevolge 
het ontstaan van een invloedrijke priesterkaste in China steeds onmogelijk is geble- 
ven, en er ook geen imitiatie in het leven werd geroepen, omdat deze geen reden van 
bestaan bezit waar een overheerschend priesterdom, ijverzuchtig op de instandhouding 
zijner macht, ontbreekt. Thans rest ons nog op eenige der voornaamste gevolgen te 
wijzen, die uit dit alles voor de Chineesche maatschappij zijn voortgevloeid. 
Godsdienstige verdraagzaamheid, in den volsten zin des woords, verdient hier 
in de eerste plaats vermelding. Zonder voorbehoud mag zij in China absoluut wor- 
den genoemd. Omtrent haar werd echter in de vorige & het onze reeds gezegd, z00- 
dat het niet noodig is er verder bij stil te staan. 
Nergcus ter wereld wellicht hebben de priesters doorloopend zóó weinig gezag 
over het volk bezeten als in het Chineesche Rijk. Nooit hebben zij er de leeken tot 
