
— 590 — 
venalis in zoo scherpe trekken hekelt. „Men weet nu wat daar omgaat in die hei- 
„ligdommen , wanneer de bazuinen die Menaden en Bacchanten tot razernij vervoeren, 
„wanneer zij, bedwelmd door het geraas en door den wijn, hunne losse haren om zich 
„heen doen fladderen. Welk een helsch tooneel! Niets is gekunsteld of verholen; 
„de lusten moeten worden voldaan, doch elke vrouw bemerkt, dat zij slechts een 
„vrouw in de armen houdt, en het heiligdom weergalmt nu van den kreet: „Thans 
„is het tijd de mannen te doen binnenkomen. Zou mijn minnaar slapen? Dat men 
„hem wekke! Geen mannen? ik geef mij aan de slaven over. Geen slaaf? men be- 
„zorge mij een werktuig”. En is dit niet aanwezig, zoo zou de nadering van een 
„beest hen niet verschrikken” (£). 
Nooit hebben de Chineezen Bacchanaliën aan hun godendienst verbonden, waar- 
bij slechts mannen optraden en de vrouwen zorgvuldig werden geweerd. Nooit hebben 
zij devadassi's gekend, die Hindoesche priesteressen van de wulpschheid, die, aan de 
goden uitgehuwelijkt, steeds vrijelijk met de Brahmanen konden verkeeren en onder 
hen hunne minnaars kiezen. Nooit hebben bij hen orgiën bestaan, zooals die dier 
bayadères, welke, onder het oog van het saamgestroomde volk, in schaamtelooze klee- 
ding voor de goden hunne zedelooze dansen plegen uit te voeren; nooit vond men 
bij hen Santri Birahi, zooals op Java; noch Basirs en Balians als onder de 
Dajaks; nooit zelfs stelden zij het geheimzinnig, vruchtbaar huwelijk tusschen Hemel 
en Aarde voor onder het zinnebeeld van een Lingam en eene Joni, dat bij de Hin- 
does, Grieken en Egyptenaren zulk een uitgebreide vereering genoot. 
Thans zij nog gewezen op het opmerkelijke feit, dat het Chineesche gods- 
dienstsysteem, zoover de geschiedenis reikt, nooit menschenoffers heeft gekend. Geen 
wonder trouwens; want het groote beginsel, door hetwelk het steeds beheerscht werd, 
namelijk bevordering van het geluk der menschheid, verbood vanzelf reeds men- 
schenslachterij. _Buitendien kon het nooit opkomen in het brein van het zacht- 
zinnige Chineesche volk, hetwelk immer wars van bloedvergieten was, dat zijne goden 
in menschenmoord .behagen konden vinden; want zooals een volk is, zulke goden 
heeft het ook. 
Maar, zal men wellicht zeggen, zoo de Chineezen dan al van de nadeelen van 
een godsdienststelsel met dogma, hiërarchie en initiatie bevrijd zijn gebleven, dan zijn 
zìj toch ook steeds van de voordeelen er van verstoken geweest. Want ongetwijfeld 
werkte de dogmatiek dikwijls heilzaam op de samenleving. Zij maakte godsdienstwetten 
en trachtte daarmede de wereldlijke wetten te versterken ; zij beloofde den deugdzamen be- 
looning in den Hemel, bedreigde de misdadigen met straffen in de Hel en hield dus 
vooral den min ontwikkelde, die niet in staat is de deugd om haarzelve te beoefenen, 
van kwaad terug en spoorde hem tot het goede aan; wat nu hebben de Chineezen, 
die nimmer naar dogma's wilden hooren, daarvoor in de plaats gesteld ? 
(*) Satiren; VI, 314 — 334, 

