GRAMATICA. 223 



■toe'ape katenjë (B) [toe(w)'apaw kataw'o (S)]" ; wat zeide hij; 



■sapenjë di kinaqnjë (Z?) [sapawnjavv di kinaq'ö (S)]"; wie is het, die door hem 

 gezien werd ? 



.'apë (B) ['apaw (5)] kaba lah nginaq di(j)ë (B) [di(j)'aw (5)]"; hebt gij 

 hem gezien. 



Bijwoorden en de uitdrukking van den tijd bij de zegwoorden. 



Het bijwoord van bevestiging is: »Voe"; ja, jawel, bijv. «Voe toe(w)'3n" ; ja 

 mijnheer. Gewoonlijk treedt in de plaats van «Voe" het hoofdwoord van de vraag, 

 terwijl verder om toestemming of bevestiging uit te drukken vaak gebruik gemaakt 

 wordt van hel persoonlijk voornaamwoord van den l en persoon enkelvoud »sajë (B), 

 sajaw (S)". 



Als bijwoord van ontkenning heeft men » (ë)'ndiq(de) [B), (e)'ndt'aq of (ë)'ndidaw 

 (£ƒ', neen, niet; en » boekan", geenszins, niet. De Maleische samengestelde uit- 

 drukking «tidapal (of tadapat) tijada", hel kan niet, bet kan niet anders dan, het 

 moet; wordt in het Midden Maleisen weergegeven door: •(ë)'ndi'q tahoe (ë)'ndtqdë (B) 

 [(ë)'ndi'Sq ta'oe (ë)'ndtaq (S)]. 



Het vragend bijwoord van hoeveelheid of hoegrootheid is «bëorapë (B). bëgrapaw 

 (5)"; hoe, hoeveel, hoe weinig, hoe groot bijv.: 



•bë^rapë lamënjë (B), bë^rapaw lamaw'ö (5)", hoe lang duurt het f «bëorapë 

 'oemornje (B), bët/rapaw 'oemornjaw (S)" f hoe oud is hij ? bëorapë (B) [bëorapaw (S)] 

 tinggi 'itoe"; hoe hoog is het. 



Het aanwijzend bijwoord van hoeveelheid of hoegrootheid is »sëki(j)'3n", zoo, 

 (zooveel, zoo weinig enz.); bijv. »seki(j)'3n lamë (Z?) [lamaw (5)]", zoo lang (van 

 tijd); [in het (5) ook: «sëmbaq 'itoe lamaw, (lah) soe(w)'andang 'andang lamaw'ó]". 



Het vragend bijwoord van hoedanigheid is »(ë)'mbaq manë (B), (ë)'mbaq manaw 

 (S)", hoe, hoedanig, op welke wijze; bijv.: (ë)'mbaq manë (B) [manaw (S)] di 

 makannjë (Z?) [njaw (S)] 'itoe, hoe heeft hij dat gegeten? 



De aanwijzende bijwoorden van hoedanigheid zijn: •(ë)'mbaq 'ini", aldus, op deze 

 wijze; »(ë)'mbaq 'itoe", alzoo, op die wijze; »damiki(j)'3n", zoo, aldus, alzoo, zoodang, 

 dusdanig, zoodoende (wordt echter zelden gebruikt); »sadjë (B), sadjaw (S)", slechts, 

 alleen, maar; »poele (B), poelaw (S)", wederom, opnieuw; »djoegë {B), djoegaw (S)", 

 ook zelfs. 



De bijvoegelijke naamwoorden worden onveranderd als bijwoorden van hoedanigheid 

 gebezigd bijv. »tërbang tinggi", hoog vliegen. 



Het vragend bijwoord van plaats is »manë (B), manaw (5)", waar? 



De aanwijzende bijwoorden van plaats zijn: »sini", hier; >sitoe" daar; »sanë 

 (B), sanaw (S)", ginds; ze worden meestal voorafgegaan door het voorzetsel »di" 

 dus: »di sini", idi sitoe", «di sanë (B) [sanaw (5)]", di manë (B) [manaw (S\ . 



De uitdrukkingen »van waar", «van hier", «van daar", » van ginds", «waarheen", 

 •hier heen"; »<Jaar heen", «ginder heen", «derwaarts" worden weergegeven door: 



