GRAMATICA. 227 



weggelaten bij de opnoeming van twee voorwerpen, welke als het ware bij elkander 

 behooren (') bijv. »(ë)mas, dan piraq dan koem'ngan", goud, zilver en geel koper; 

 »si(j)'ang malam", dag en nacht; «na'iq (B) [naVaq (S)] toe#ron", dalen en stijgen; 



2 e . «'ataw" ons »o(" waar het eene tegenstelling of een onderscheid aanduidt 

 lusschen twee voorwerpen of accidenten, bijv. »besaq 'ataw këtjtq (B) [ketjt'aq (5)], 

 groot of klein. 



Evenals »ngan" wordt het niet gebruikt bij de opnoeming van gelijksoortige 

 zaken, evenmin tusschen twee getallen, tenzij men daarop den nadruk wenscht te 

 doen vallen bijv. •(e)'ndiq tahoe di(j)e (B) [(é)'ndt'aq la'oe di(j)*aw (S)] pegi datang 

 kër(ë)ne (B) [ker(e)naw (5)] 'oedjan dëgras"; van wege den hevigen regen kon hij 

 niet gaan of komen; 



»doe(w)e tige (2?) [doe(w) , aw tigaw (S) *o#rang", twee of drie personen; 



»'ataw J ini 'ataw *iloe", of dit of dat; 



3 e . »tapi"; hanje (B), hanjaw (S)"; »mëla*tnka(n)" beantwoorden respectievelijk 

 aan ons: »maar, doch (Hoogduitsch »aber"), «slechts, alleen (Hoogduitsch »nur"), 

 »maar, integendeel" (Hoogduitsch «sondern"). 



Het laatste woord is eigenlijk het Transitief werkwoord «uitzonderen, buiten- 

 stellen" ; voorbeelden : 



»di(j)e (B) [di(j)'aw (&)] (ë)'ndaq datang tapi di larang h'h (B) [lt'ah (S)], bapaq 

 nje (B) ['6 (S)]', hij wilde wel komen maar werd het hem verboden door zijn vader; 



• doeson laman datang hanjë (B) [hanjaw (S)] cli(j)*e (ë)'ndtq (B) [di(j)'aw 

 (ë)'ndt'aq (S)] datang"; de doesongenoolen kwamen maar hij niet (behalve bij); 



»(e)*ndiq tahoe gawaq galë gale (ë)'rlë nje 'adë didalam groemah 'itoe mela'tnka^) 

 di tinggalkannjë gëgalenjë ngan yroemah 'itoe (B), [(ë)'ndfaq ta'oe (më)'mbawaw 

 sëgalaw (ë) J rtaw njaw 'adaw di dalam groemah "itoe mëla , tnka(n) di tinggalkannjaw 

 gëgalaw'ö ngan «jroemah J itoe (5)]"; hij kon de schatten, die in dat huis zijn, niet 

 medenemen maar moest alles met het huis achterlaten. 



Dat de tegenstelling wel eens niet door een afzonderlijk woord wordt uitgedrukt 

 leert ons het volgende voorbeeld: 



.di(j)*ë (B) [di(j)'aw (S)] ma'oe na'tq (B), [naVSq (S)] këloe(w)%r (ë)'ndtq tahoe 

 (B) [(ë)'ndi'aq ta'oe (5)]"; hij wilde er uitklimmen, (maar) kon niet; 



4 e . »mangkë (B), mangkaw (5)" dat zoowel aan het begin, als in het midden 

 van een volzin gebezigd wordt om den overgang van het voorzindeel tot het nazindeel 

 te vormen ; in het eerste geval is het meestal onvertaalbaar, een enkele keer 

 kan het worden weergegeven door »nu" of »en"; in het laatste geval kan het 

 gewoonlijk worden vertaald door »en" ( 2 ). 



In de plaats van »niangkë (/?), mangkaw (5)" wordt in het midden van een* 

 volzin vaak »njëlah (B), njawlah (5)" gebezigd, een enkele maal in het (S) ook 

 »manaw"; 



(') Vgl. Klinkert's «spraakleer van hel Maleisen". 



(*) In liet midden van een volzin schrijft men ook wel «mangkënjë (B), mangkawnjaw (S)". 



