15 



worden op den Lawoe en den Mërbaboe de bovengenoemde jongere jaartallen 

 van Midden-Java aangetroffej). 



Men zoude deze ongelijkmatige verdeeling der jaartallen tusschen 850 en 

 1500 gaarne in verband willen brengen met de centra van verschillende rijken, 

 die zich toen successievelijk, of gedeeltelijk te gelijker tijd, in Oost-Java bevonden. 

 Maar onze kennis is daartoe nog geheel onvoldoende. Vooreerst is niet te ver- 

 geten dat de grenzen der tegenwoordige residentie's wel niet samenvallen met 

 de grenzen der voormalige rijken. Verder is het niet uit te maken of bijvoorbeeld 

 het grootere aantal aan te wijzen jaartallen in Madioen gedurende de 14 de eeuw 

 moet worden toegeschreven aan een op zich zelf staanden vorst, die over een 

 betrekkelijk klein gebied het bewind voerde, dan wel aan een vasal, of wel aan 

 een op grooteren afstand wonenden opperheerscher, die blijken van zijne heer- 

 schappij ook heeft achtergelaten in eene streek die niet tot den eigenlijken kern 

 van zijn rijk behoorde. Wel is waar wordt er gesproken van eene periode van 

 vier rijken en wordt elders Madjapahit voorgesteld als daarna zijne macht uit- 

 strekkende over geheel Java, ten minste tot aan Midden-Java, maar de tot nog 

 toe verzamelde gegevens schijnen nog onvoldoende te zijn om daaromtrent tot 

 een zekerder resultaat te kunnen geraken. De steenen en beelden die alleen 

 een jaartal bevatten, en de zeer korte inscriptie's leeren ons in den regel zeer 

 weinig, alleen de langere inscriptie's geven ons meestal inlichting over regeerende 

 vorsten en belangrijke personen in den staat in een bepaalden lijd, en deze in- 

 scriptie's vormen slechts een klein gedeelte van de tot nog toe bekende; terwijl 

 behoorlijke geschiedboeken voor die tijden, behalve wat Madjapahit betreft, tot 

 heden niet gevonden zijn. 



Maar de boven gegeven statistiek der jaartallen doet ons toch zien dat 

 van 900 — 1500 Pasoeroean in vergelijking met vroeger op den achtergrond 

 geraakt is, dat Këdiri en Soerabaja, op den voorgrond treden, Rëdiri bepaaldelijk 

 in de ll de en 12 de eeuw en dat in Madioen, en op Midden-Java in Solo en 

 Sëmarang, kort na 1500 weer een nieuw opgewekt leven opgekomen moet zijn. 

 Het spreekt echter van zelf dat de overige gedeelten van Java, die hier niet 

 genoemd zijn omdat ze geen of weinig overblijfselen met jaartallen opgeleverd 

 hebben, in die tijden daarom toch niet als ontvolkt aangenomen mogen worden. 



Kort na 1400 verdwijnen de inscriptie's geheel, hetgeen samenhangt met 

 den ondergang van het Madjapahit'sche rijk en het overgaan van Java 's bevolking 

 tot den Islam. 



Het resultaat waartoe uitsluitend de jaartallen geleid hebben, zal in 

 hoofdzaak ongetwijfeld juist blijven, al mogen later enkele ondergeschikte wijzigingen 

 noodzakelijk blijken door nieuwe vondsten en door het overzicht dat D r . Brandes 

 ons later bij de bespreking van de gezamenlijke inscriptie's van Java geven zal. 



