10 
gedrag. Ziedaar waaraan de verschillende feilen der onderdanen zijn toeteschrijven. 
De rechtspleging nu van den vorst is tweërlei: ten eerste zij is hidoep en ten tweede 
zij is mati. Hidoep wil zeggen: zijn uitspraak kan niet door anderen voor ongeldig 
verklaard worden; mati, beteekend dat dit wel kan geschieden. 
Die van de parapatih’s bepaalt zich tot drie gevallen: ten eerste geven zij 
bepalingen omtrent de betaling van schulden; ten tweede voor het innen van schuld- 
vorderingen; ten derde voor het verdeelen van de gemeenschappelijke bezittingen. 
De voorschriften der kooplieden zijn van vierderlei aard: zij mogen miet afwijken van 
het vroeger door hen bepaalde of in het later door hen vastgestelde; wat voor anderen 
geheim is, mogen zij niet vertellen, doch wat bekend gemaakt mag worden, dienen 
zij aan anderen mede te deelen. De verplichtingen van de rechtsgeleerden bepalen 
zich tot drie zaken, ten eerste zij zien, ten tweede zij hooren en ten derde moeten 
zij het bewijs van de overtreding hebben. Voor de adat bestaan er drie voorschriften; 
ten eerste moet de misdaad duidelijk zijn, ten tweede moet zij door getuigen gestaafd 
kunnen worden, en ten derde dienen de bewijzen in handen van den rechter te zijn. De 
vergaderingen houden zich aan twee bepalingen n: 1: wat het eerst afgesproken is, moet na- 
gekomen en wat er voor het gevolg te bepalen valt, later behandeld worden. Het oordeelen 
volgens het verstand geschiedt op drieërlei wijzen : ten eerste iets kan noodig of plichtmatig; 
ten tweede het kan geoorloofd, ten derde het kan ongerijmd of onmogelijk bevonden 
worden. Wat de boeken betreft, die hebben hoofdstukken en artikelen, waarvan de 
eerste den inhoud aangeven en de laatste dien nader toelichten. 
De wijze waarop de menschen zich uitdrukken draagt het kenmerk van 
misleiding zooals in Atjeh, of het zijn zinspelingen zooals bij de Maleiers of het is 
gebloemde taal zooals bij de bewoners van Baroes. 
Verder, mijn zoon! indien gij in Soengai Tarab zijt aangekomen en de Ban- 
daharo doet iets, wat hij niet doen mag, of indien hij wat te ver gaat in het spreken 
en maar zegt wat hem voor den mond komt, dan moet gij er U ditmaal maar 
niet aan storen, wijl het voor de eerste keer is. Gij zult zoodoende verstandig han- 
delen mijn kind! en hij zal U vreezen en liefhebben; afgescheiden hiervan is het 
niet goed, te zijn zooals een Aaroean, die kinderen opeet. 
Wat gij daarenboven ook vooral onthouden moet, mijn kind! is dat er voor 
hen, die op den vorstelijken zetel zitten nog zeven zaken zijn nateleven; n: l: zij 
moeten rechtvaardig zijn, voorzichtig en moedig, in hooge mate milddadig, behoedzaam 
in het spreken, geduldig, niet zorgeloos en maar niet alleen aan genoegen denker. 
Verder wensch ik mijn kind, dat gij zonder schande of onheilen van daar 
moogt terugkeeren en gij, zoo God mijn gebeden verhoort, een lang en kalm leven 
moogt leiden, waarin gij al uw verlangens bevredigd ziet! 
Verder brengen de voorschriften mede, dat, indien gij door die oorden heen- 
trekt en te Soeroasö aangekomen zijt, gij met den Imdomo van daar beraadslaagt en 
tracht het met hem eens te worden. Te Padang Ganting gekomen moet gij met den Kadli 
in overleg komen en trachten ook met hem tot dezelfde zienswijze te geraken. Komt ge 

