93 

























Daarenboven Toeankoe heeft Boendö Kandoeng ons geleerd dat de verplich- 
tingen van den fiskaal vier in getal zijn: ten eerste moeten zij aan de tegenpartij 
bekend maken, wat de beschuldiger zegt, ten tweede het antwoord daarop weer aan 
den eerste mededeelen, ten derde de onderpanden der beide partijen in ontvangst 
nemen en ten vierde aan den rechtér de zaak in handen stellen. 
| Voor hen, die rechter zijn, bestaan er vijfderlei voorschriften: ten eerste den 
“ beklager, ten tweede den beklaagde te hooren; ten derde beide partijen nauwkeurig 
in % verhoor nemen; ten vierde uitspraak te doen; ten vijfde hij moet zijn vonnis 
aan de toets durven onderwerpen. 
Wat betreft het rijststampen dit geschiedt in het rijstblok en even zoo het 
koken in een pot; geiten blaten, koeien loeien, buffels mangoeë, paarden hinneken, 
hanen kraaien, de moerai fluit, de panghoeloe’s beslissen in zaken die de adat en de god- 
geleerden in die welke de godsdienst betreffen; de hoeloebalang is gewoon te overvallen, 
de djoearó aan te hitsen en draden om te winden; de kooplieden met schaal 
en gewicht te gaan, de vrouwen katoen en garen te pluizen; verstandigen 
_ kunnen over veel spreken, dommen zijn gemakkelijk te bedriegen; de godgeleerden 
oordeelen alleen volgens de zaak, het oordeel van de panghoeloe’s geschiedt langs 
omwegen; de hoeloebalang’s maken korte metten, de manteri’s trachten door redenee- 
ren de zaak te beslechten; het oordeel der groote menigte veroorzaakt verdeeldheid; 
; wat lieden van geringe afkomst zeggen leidt tot onheil en listigen zijn steeds op be- 
drog uit. 
Verder Toeankoe heeft Boendó Kandoeng gezegd, dat de verstandige acht za- 
_ ken in t oog heeft te houden: 
Sonsong roenoei” (het spoor volgen in tegenovergestelde richting), uit het spre- 
_ ken van iemand nagaan, welke bedoeling hij heeft, of wat hem bewogen kan heb- 
ben aldus te spreken of te handelen; 
Í baliës tilantang (zich omkeeren, met op den rug te gaan liggen), zich aan een 
of ander feit onschuldig willen houden, door te zeggen, dat men zich geheel onder- 
werpt aan ‘tgeen de rechter goedvindt te doen ; 
| badjalan roesoeù” (ter zijde loopen), ook volgens omwegen tot zijn doel trach- 
ten te komen; 
$ lapoeä* dalam saroeëng (in de schede of in het omhulsel vergaan of vermolmd 
zijn), zich dom voor doen, maar niet zijn; 
manggäti tagá* (van stand veranderen), zijn houding of zienswijze veranderen 
naar de omstandigheden; 
balindoeëng tangah tarang, de kunst verstaan om zijn bedoelingen of de om- 
standigheden, waarin men verkeert, voor anderen verborgen te houden; 
Kk: balindoeëng tangah kotö, zijn steun zoeken in datgeen, wat volgens onderlinge 
overeenkomst of volgens de adat of sjará® is vastgesteld; 
tantjang aïë tida poetoeih (het water, dat gescheiden wordt, gaat toch niet 
van elkander), niet ophouden het welzijn van zich en de zijnen te vermeerderen. 
