EA 
deze de rahe koton opbrengt. Doch in dit geval, en van gelijksoortigen aard 
kunnen hier meer voorbeelden worden aangehaald (16), moet aan de rahe ko- 
ton minder het karakter van grondhuur worden toegekend, dan wel van een 
huldegift, waardoor wordt levendig gehouden het bewijs, dat de gronden 
slechts in bruikleen worden bezeten. 
Evenals zulks met de gronden het geval is, worden de bosschen beschouwd | 
als het eigendom der fenna, binnen welker geregte grenzen zij gelegen zijn 
(17). leder individu heeft het regt, om in de bosschen, tot zijne fenna behoo— 
rende, overal en ten allen tijde hout aan te kappen of er de natuurlijke pro- 
dukten te verzamelen, zoowel voor eigen gebruik, als om er handel mede te 
drijven. Vreemdelingen hebben dat regt niet. De vergunning om in die bos- 
schen hout als anderszins te vellen, kan hun door de fenna alleen worden ver- 
leend, tegen eene zekere retributie. Ook tusschen de fenna's onderling wordt 
dit gebruik streng in acht genomen, en hoewel de betaling van den betrekke- 
lijken prijs van het hout wel eens achterwege wordt gelaten, wordt echter 
des te naauwkeuriger er op gelet, of de toestemming tot het vellen eerst be- 
hoorlijk is gevraagd. Mij werd door verscheidene hoofden verzekerd, dat het 
niet behoorlijk nakomen van dit gebruik, reeds verscheidene malen tusschen 
de verschillende fenna’s aanleiding tot twist heeft gegeven. 
Vreemdelingen, vooral Amblauwnezen, Galelarezen, Soelanezen en nu en 
dan ook bewoners van Hitoe, komen meermalen zich tijdelijk op den zooge— 
naamden achterwal van Boeroe ophouden, ten einde er prauwen, orembai’s als 
anderszins, te bouwen. Met de betrokken fenna’s wordt dan gewoonlijk eene 
overeenkomst gesloten, ten einde het benoodigde hout te mogen aankappen. 
De betaling van den prijs van het hout, kaoe-filin geheeten, geschiedt door— 
gaans in lijnwaden, ofschoon nu en dan ook wordt overeengekomen, het bouwen 
van twee prauwen, waarvan eene dan aan de fenna vervalt. 
Alvorens verder te gaan, moeten wij nog eenige oogenblikken stilstaan 
bij den regtstoestand, waarin de sagoebosschen verkeeren (18). Door hun eigen— 
aardig belang, als hoofdbronnen van volksvoeding, hebben de sagoebosschen, 
of, zooals zij meer algemeen worden genoemd, de sagoedoessoen’s (vwaslalen-bia) 
eene eigenaardige plaats in de maatschappelijke huishouding van den inlander 
ingenomen en zijn zij, in den loop der tijden, in het uitsluitend bezit gekomen van 
eenige der familiën, die wij hierboven onder de benamingen van ëtnate’s of 
soa's reeds hebben leeren kennen. Zij heeten doessoen—ëtnate of doessoen-—soa, 
‚algemeener echter doessoen—poesaka. Alleen de leden der familie, aan wie zulk 
eene doessoen—poesaka toebehoort, hebben het regt in die doessoen sagoe te 
klappen, of er gaba-gaba te kappen en de bladeren van den sagoepalm te ver— 
zamelen. Andere personen, welke, hoewel tot dezelfde fenna behoorende, geene 
leden zijn der familie, zijn van alle regten op die doessoen uitgesloten. Het 
begrip echter, dat de fenna, even als van de andere bosschen, ook van alde 
