ze EE 
wordt hoogverraad en verstandhouding met den vijand bij oorlog met een boete 
van $ 120 gestraft. 
Een oorlog tusschen twee kampoengs rot verondersteld te ontstaan door= 
dat een der ingezetenen door een andere kampoeng opgeeischt wordt om daar 
te regt te staan en de kampoeng zijner inwoning weigert om hem uit te leveren 
of. om zijn straf, de opgelegde boete, te voldoen. De eerste kampoeng maakt 
zich dan meester van een dorpsgenoot van den beschuldigde. Valgens die on— 
derstelling is de bepaling der adat, dat de kosten van een oorlog gedragen 
moeten worden voor een derde door den panghoeloe, voor een derde door den 
onschuldig opgevatte en voor een derde door hem, wiens geschil de oorzaak 
van den strijd is. 
Deze oorlogen komen zelden op veel menschenlevens te staan, maar hou— 
den het land in spanning en onrust. Zij verslappen de werking van bestuur 
en justitie, zoodat de hoofden ook weinig invloed hebben, en brengen in de 
zeden gewoonten van bandeloosheid en diefstal. Zij bestaan zelf ook grooten- 
deels uit wederzijdsche rooverijen. Voor de vijandelijkheden vlugten veel men— 
schen naar andere plaatsen. Binnenslands gelegen kampoengs wordt de han— 
delsweg afgesneden en door stilstand in het verkeer lijdt de bevolking gebrek 
aan het onantbeerlijke zout. 
Er zijn eenige bepalingen, welke de rampen van len oorlog verligten. Ge- 
durende het Pakoealoehfeest, dat een maand duurt, is er wapenstilstand in 
Sibraja en de oostelijk en westelijk gelegene landen. De andere bepalingen 
zijn voorzorgen, dat een kampoeng in wezen blijft; daarom moeten, gelijk wij zagen, 
bij twist of geschillen binnen de kampveng de vechtenden naar buiten op de vlakte, 
en zoo mag in het algemeen, zelfs bij oorlog tusschen verschillende gemeenten, 
de kampoeng niet verbrand worden, behalve in één geval, als er oorlog uitbarst 
tusschen de groote panghoeloe’s, bijvoorbeeld tusschen die van Roemahkaraw, - 
Roemahdjoeloean, Roemahsariboe van Sibraja; dan alleen mag ook de kampoeng 
verbrand worden. Men zegt, dat die bee algemeen erkend zijn en ge 
houden worden. 
Een der. ergste gevolgen van den oorlog i is de slavernij. Lijdt een kampoeng 
een beslissende nederlaag en wordt zij ingenomen, dan zoeken de inwoners 
hun heil in de vlugt en nemen zooveel mogelijk van hun eigendom mede. Al- 
les: wat achter blijft, land en goed, valt den overwinnaars als buit ten deel; de 
gevangenen moeten losgeld betalen of worden slaven. Uit den buit worden eerst 
de krijgskosten betaald en het loon aan de burgers, die medegestreden hebben 
en aan de bondgenooten. Van hetgeen overblijft behoudt de panghoeloe (sibaja, 
radja) een derde en staat daarvan aam de mindere panghoeloe’s en de hoofden 
der doesoens hun deel af; de andere twee derden bekomt degeen, over wiens 
kwestie de strijd gevoerd is. 5 
De krijgsgevangenen worden intusschen in het blok gesloten, totdat het losgeld 

