XVI 
op te geven, en misschien hebben ze daarin niet zoo groot ongelijk. In elk 
geval moet het voor taalgeleerden niet van belang ontbloot zijn om eens te 
onderzoeken, in hoeverre tijdens of kort na de verovering van M. P. het Kawi | 
op Java had opgehouden spreektaal te zijn. Hier op Bali schijnt het die eer 
nimmer gehad te hebben. Zelfs moet betwijfeld worden of het hier wel ooit; 
wat men noemt, beoefenaars gevonden heeft. Men schreef en schrijft di 
„heilige” oorkonden af, gelijk de tegenwoordige Javanen hun Za lak illa Allah! 
te boek stellen, zonder ooit te vragen waarom een woord zoo en zoo moet 
gespeld worden. Het onvermijdelijk gevolg hiervan is geweest, dat ingeslopen 
schrijffouten door latere afschrijvers stomweg, gelijk men zegt, zijn overgenomen 
en, in nieuwere uitgaven vermeerderd” maar niet „verbeterd”, eindelijk een 
vorm hebben aangenomen, die het oorspronkelijke moeielijk doet herkennen. 
Een paar voorbeelden hiervan zijn boven reeds opgegeven, terwijl andere in het 
hierachter gevoegde gedicht worden aangetroffen. In het Balineesch gedeelte is 
de spelling natuurlijk meer zuiver en toch stuit men hier en daar nog op fouten 
zoo grof en zoo algemeen voorkomende, dat men ook daardoor versterkt wordt 
in de overtuiging, hoe voor dit volk het lezen en schrijven eigenlijk niets an— 
ders is dan eene godsdienstige handeling, eene ceremonie, waarbij de drie gewichtige 
Is, lust, liefde en leven, ten eenen male ontbreken (!). ANN 
Ten slotte moeten wij er nog op wijzen, hoe weinig zorg de Balineezen 
voor hunne boeken dragen. Een Kompleet HS. behoort hier tot de groote zeld— 
zaamheden (?). Sommige afschrijvers bepalen zich tot een of ander gedeelte, dat 
hen het meest aantrekt. Anderen beginnen met het begin, maar vóór ze nog op 
de helft zijn gekomen, wordt de arbeid, naar de Inleiding te oordeelen, met zoo— 
veel ijver begonnen, voor goed ter, zijde gelegd. En schreef men dan nog maar 
goed over! Maar neen, verreweg de meesten gaan daarbij zoo onnadenkend 
en onverschillig te werk, dat men zelden een geschrift aantreft, waaruit niet 
een of meer regels, ja zelfs geheele verzen zijn weggevallen. In het oog van 
de inlanders heeft dit zeker weinië te beteekenen. De leemten maeten al ver- 
bazend groot zijn, als zij er niet bij het lezen glad over heenglijden en u ver- 
wonderd aanzien op uwe vraag, of ze niets hebben overgeslagen? Ons echter, 
die gaarne weten wat we lezen, gaat dit niet zoo gemakkelijk af. Met den 
besten wil ter wereld is ‘tons veelal onmogelijk om aan het verlangen van 
afschrijvers te voldoen, wanneer zij ons, gelijk die van de Méyantohá, in de 
narede verzoeken om „af te nemen wat te veel” en „bij te voegen wat te kort 
(1) Meer uitvoerige opmerkingen over de taal hoop ik D. V. bij de vertaling van een ander, 
meer Balineesch, geschrift te laten volgen. 
(2) Althans hier in Boelèlèng. Nu is waar dat hier in de laatste dertig jaren bij oorlog als 
andersins zeer, gelijk de inlanders ’% noemen, geroofd is, maar ’t zou mij toch zeer verwonderen 
als de oogst in de andere rijken beter uitviel. De kwaal zit ’m niet in het grooter of kleiner aantal 
HSS, maar in hetgeen hierboven gezegd is, à 
