11 



kunst uithalen als Ta nTolo en zijne vrouw in de hier ingelaschte episode (11), 

 terwijl zij tevens, evenals in Sese nTaola, van raenschen verscheurende honden 

 zijn vergezeld. In eene andere lezing van 't zelfde verhaal (12) bedriegt Tolo 

 een kind, dat een varken heeft buit gemaakt, door het al zijn vleesch af te nemen en 

 hem slechts de botten te laten ; als de jongen hem ten slotte het vleesch weer weet 

 te ontstelen, maakt hij met zijne vrouw en zijne honden jacht op hem. In Sese 

 nTaola hebben zij een voorraad van gestolen menschen, evenals bijv. Bangawan 

 Mintuna in het Jav. verhaal „Baron Sakendher" en de Reus Bakeé in No. XXI 

 der Sangireesche verhalen. 



De Guruda is natuurlijk een vreemde figuur in de Toradja'sche letterkun- 

 de; de vorm van het woord (begin-lettergreep met u uitgesproken, tegen a Jav. 

 en Mal.) toont zelfs aan, dat zij van de Boegineezen is overgenomen. Dit moet in- 

 tusschen reeds vrij lang geleden zijn geschied, daar de Guruda reeds in echt 

 Toradja'sche verhalen is opgenomen en vogels, die als menschen spreken en han- 

 delen, van ouds bekend waren uit de verhalen, evenals menschen die zich in 

 vogelgedaante vertoonen. Vogels zijn, met slangen, hagedissen en muizen de 

 dragers van tanoana (13) en daarom omineuze dieren; zij zijn suro lamoa „boden 

 der gestorven voorouders", dus gezellen, 't zij huisdieren, 't zij dienaren der 

 voorvaderen. „In vele Toradja'sche verhalen treedt de tobongkilo, een kiekendief, 

 een der grootste roofvogels van Midden-Celebes, als persoon op en in het poëtische 

 deel van Sese nTaola wordt de Guruda geregeld kuajangi genoemd, 't welk de naam 

 is van een grooten strandvogel, die naar visch duikt. Er was dus in de Toradja'sche 

 literatuur reeds plaats voor een figuur als de Guruda; het uitmoorden van dorpen of laud- 



Mal. bc[r]. Het ligt dus^voor de hand. te denken dat kele oorspr. „vagina" beduidt; die beteekenis schijnt 

 het wel te hebben in de uitdrukking ampu mbuju ngkele „knoop het haar van de vagina aan," umpu mbuju 

 ngkai „knoop het haar van de penis aan," waarmee man en vrouw op hunne schaamharen slaan, om ze lang 

 te maken, ze den vluchtelingen te kunnen nawerpen en die daarmee naar hen toe te halen. Ngkai, of kai 

 moet dan oorspr. „penis," later „man" (thans in 't Bar. „grootvader," langkai „man") beduid hebben, vgl. 

 tau, Bebongk. „penis," Bar. mensch. 



(11) In de Mentawai'sche teksten, door Morris uitgegeven (Berliju, 1900), komt op bl. 87, 91 en 99 

 een soortgelijke manier voor om vluchtelingen te vangen. „Er pisst (nach ihnen), es reicht nicht, er wirft 

 seine Haare, es reicht nicht." Ook nog bl. 103. 



(12) Uitgegeven in „Leesboekje in de Barée-taal," bl. 30, Batavia, Landsdrukkerij 1900. 



(13) tanoana, met infix-an" van toana „menschje, figuurtje, homunculus" is het leven in den 

 mensch, wat de Spiritisten „levensaether, levensfluide" noemen; alle organische lichamen bezitten tanoana 

 en daarmee bewustzijn, parsoonlijkheid en in meerdere of mindere mate het vermogen van hunne tanoana aan 

 anderen mede te deelen of die van anderen weg te nemen. Dit is de geneeskracht die van planten, dei 

 tooverkracht die van menscheD en dieren, van hunne lichaams.ieelen, han baar ; hun bloed, hunne urine, ja 

 van wat niet al uitgaat. Angga is oorspr. een spook, een rondwarende geest, die de menschen pakt; meanggap 

 „met geopende handen of klauwen grijpen." Een oorspr. vorm is waarsch. angkap, vgl. Mal. tangkap. Geest- 

 verschijningen, als gestorvene verwanten herkend, hebben de verklaring van deze spoken als gestorvene 

 menschen doen ontstaan. Eene uitgemoorde stad wordt dus een geesten- of spokenstad. 



