120 



die contracten bepaald, dat volgens de Javaansche wetboeken door de van oudsher 

 daartoe aangewezen ambtenaren (mantri's of djaksa's) zal worden rechtgesproken (1). 



Reeds in het contract Tak van 4 Dec. 1685 (2) werd bepaald, dat er tweemaal 

 's weeks, Woensdag en Zondag, zal worden rechtgesproken door de zeven mantri's 

 (drie van sultan Sepoeh, twee van Ratoe anom en twee van pangeran Tohpati), en 

 dat wel op de plaats die van oudsher daarvoor bestemd was, nl. vlak vóór de groote 

 moskee; dat hunne uitspraak beslissend zal zijn, doch dat zij, bij gewichtige kwesties, 

 eerst elk aan zijn eigen heer (d. i. dus elk zijn sultan ot pangeran) daarvan 

 zullen moeten rapport doen; zulke zaken zullen dan door de hoofden (sultan 

 Sëpoeh, Ratoe anom en pangeran Tohpati) zelf na gemeenschappelijk overleg beslist 

 worden. 



In het contract De Hertog van 8 Sept. 1688 wordt nagenoeg hetzelfde gezegd, 

 en bovendien nog uitdrukkelijk bepaald, »dat voortaen niemand (der princen gebroe- 

 ders) uijt eigen hoofden zijn volk zal mogen richten, veel min terdoodt verwijzen, 

 maer zal zulks in den raedt en volle vergadering-h van de voorgestelde zeeven 

 mantrijs der drie Princen gebroeders moete geschieden en dat op de daertoe gestelde 



regtsdagen," terwijl verder artikel 12 luidt: »In welke vergaderinghe 



oock voorts na de Javaensche wetten affgehandelt. vergeleeken en beslegt zullen 

 moeten werden alle differenten twisten schulden en wes meer tusschen coopluijden 

 en den gemeenen man van dit Vorstendom onder malkander komt voorte vallen, 

 idem ook alle brandstigtingen, diefstallen, beroovingen der weegen, en andere misda- 

 den meer, welke zaeken bij deesen raad naeukeurigh onderzoght de kwaeddoenders 

 zonder wagten, na de Javaense wetten gestrafft, de goede beschut, en hare schade 

 vergoed zal moeten worden." 



In het contract van 4 Aug. 1699, verklaren de prinsen te vernieuwen de 

 contracten van 1681 en 1(588, en »daarna in alle deelen en articulen. soo wegens 

 het gemeen als bijsonder bestier van alle saken en regtsoeffeningen als anders 

 daarinne vervat (haar) te zullen gedragen." 



Behelsden de boven besproken contracten niet veel meer dan eeuige alge- 

 meene verordeningen tot vaststelling van de voor de rechtspraak bestemde dagen, 

 aanwijzing van de rechters en dergelijke, een ander, onvolledig gedagteekend stuk 

 of besluit (waarschijnlijk van 1714 of 1715. misschien ook van 1698 of 1699) 

 bevat een reeks bepalingen omtrent wat de Hollanders van dien tijd »de manier 

 van procedeeren" noemden. Daarin wordt o. a. vastgesteld: de straf voor een klager, 

 die op zes achtereenvolgende rechtsdagen niet verschenen is; tot wien der zeven 

 djaksa's (de boven manlri genoemde rechters heeten hier djahsa) de onderdanen der 

 respectievelijke prinsen zich in geval van aanklacht hebben te wenden: binnen hoe- 

 veel tijd na een ontdekte misdaad een klacht moet zijn ingediend (waarbij de termijn 

 afhankelijk wordt gesteld van den afstand van de plaats waar 't feit werd gepleegd 



(1) Het volgende is hoofdzakelijk ontleend aan „Benige officieele .stukken met betrekking tot 

 Tjërbon", door Dr. Bbandes gepubliceerd in Tijdschr. Bat. (Jen. XXXVII p. 449. 



(2) In 't contract Van Dijk, van J Jan. 1681. wordt over de rechtsbedeeling nog niet gesproken. 



