133 



»Uit deze beicle stukken (nl. de Pèpakëm Tjërbon en het artikel van 

 Van Bloemen Waanders) blijkt dat. terwijl men menige zaak door tusschenkomst 

 van hoofden in der minne schikken kon, de behandeling van een proces, als het 

 werkelijk aanhangig was gemaakt, een vasten loop had. In den loop van het proces 

 moesten er verschillende acten worden gemaakt, en wel : 



Bali : ( 'heribon : 



i ^ x i x i.*i. i soerat pisaid warawara 



I. boerat sengker tëtagihan J l 



soerat pisaid pagoegatan 



., ., , „ . soerat sërëgan 



1. boerat sengker pamicara > ° 



| soerat kendel 



3. Soerat kanda soerat toetoer 



, . , „ „ soerat salaran 



4. boerat pepegatan ' 



soerat kukudung. 



»No. 1 is de aanklacht, no. 2 de uiteenzetting van de zaak, no. 3 het plei- 

 dooi, en ao. 4 het vonnis. Ten opzichte van no, 2 en no. 3 moet worden opgemerkt, 

 dat zij hetzelfde bevatten, en van elkander in geen enkel opzicht mogen verschillen, 

 zal men zijn zaak kunnen handhaven, en dat zij door de beide partijen dienen te 

 worden ingeleverd. Na het pleidooi wordt er naar de wetboeken rechtgesproken, 

 en aan den winner (of aan beide partijen) een afschrift van het vonnis uitgereikt. 

 dat in 't Sanskr. japapallra d. i. » overwinningsblad" heet. 



»Bij het procesvoeren komt het menigwerf niet aan op de deugdelijkheid van 

 de zaak. Het is de vraag of acte No. 3 in alle deelen overeenkomt met acte No. 2. 

 Ts dat het geval, dan wordt onderzocht in welk der beide stukken de meeste of de 

 gewichtigste stelfouten, zou men haast zeggen, worden aangetroffen; het aantal 

 getuigen wordt van weerszijden vergeleken, daarna het aantal borgen of goedsprekers. 

 en weegt ten slotte dit alles even zwaar, dan blijft wel beschouwd de zaak onbeslist, 

 want alsdan wordt het, daar de eed van weerskanten moet worden afgelegd, aan de 

 goden overgelaten hem te straffen die zich aan meineed zou hebben schuldig gemaakt. 



»Men kan echter een proces, hoe deugdelijk zijn zaak ook zij, door nog andere 



omstandigheden verliezen zoo o. a. doordat men de formaliteiten niet alle 



in acht neemt. Deze formaliteiten vindt men besebreven in de beide genoemde 

 stukken, waarnaar ik ook voor nadere bijzonderheden verwijs. Daaronder behoor! 

 dat men zorge zijn pleidooi, zijn soerat kanda, op den zittingsdag bij zich te hebben, 

 en vooral op te komen 



»Ik voeg hier slechts nog bij, dat men steeds een proces voert met behulp 

 van een procureur-advocaat en zelf een lijdelijke rol moet spelen, en dal de procu- 

 reurs, op Bali km ca, officieele personen zijn Op Bali heeft men ker la' 8 



(rechters) en kaiïcas (procureurs). In Tjeribon had men feitelijk hetzelfde, hoewel 

 daar het rechtersambt en het procureurschap door dezelfde persoon kon worden 

 vervuld, doch nooit tegelijkertijd. Van de zeven jaksa's. die èn als rechter èn als 



