134 



procureur kunnen optreden, waren in dezelfde zaak steeds anderen rechters dan zij 

 die als procureurs optraden, en omgekeerd". 



Tot zoover Dr. Brandes. 't Is duidelijk dat deze in 't oog springende 

 analogie slechts is te verklaren door aan te nemen, dat zoowel op Bali in de 19 d( ' 

 als in Tjërbon in de 18 de eeuw nog volgens de van oudsher, tijdens Madjapaït. 

 op Java gebruikelijke manier werd geprocedeerd. In hoeverre die oude wijze van 

 rechtsbedeeling aan de Hindoe's ontleend, in hoever ze oorspronkelijk Javaansch 

 was, dat is een kwestie die een afzonderlijke studie vereischt. Ieder die het aan 

 het procesrecht gewijde hoofdstuk in de Indische Smrti's (bv. Narada-smrti) leest, 

 zal getroffen worden door de vele punten van overeenkomst met de hier beschreven 

 Javaansche procedure : doch ook te dezen opzichte zal men zich moeten wachten 

 voor conclusie's, uitsluitend gebaseerd op oppervlakkig waargenomen overeenkomsten. 



Over het strafrecht bij de volken van onzen archipel verschaft prof. Wilken's 

 mooie studie : »Het Strafrecht bij de volken van het Maleische ras", de beste inlichting : 

 vooral zijne algemeene opmerkingen over bewijsmiddelen, waarde van het getuigenis, 

 eed en godsoordeelen zijn in verband met onze Pëpakëm zeer leerzaam. 



De Tjeribonsche procedure is uitvoeriger, ingewikkelder dan de Balische : 

 er moeten daar tijdens den loop van het proces bijna tweemaal zooveel stukken 

 ingediend worden. Ook de namen dier acten verschillen. Wat de Tjeribonsche 

 namen betreft, merke men op dat ze, met een enkele uitzondering, alle Javaansch 

 en wel grootendeels oud- Javaansch zijn. 



Alleen pisaid, afgeleid van het Arabische woord voor »getuige" (^1,2, ) 

 is blijkbaar nieuwerwetsch, en een van de weinige in de Pëpakëm voorko- 

 mende aan 't Arabisch ontleende woorden. Een andere afleiding van said is 

 naid, hier gebruikt in den zin van: [een zaakj aangeven, »in kennis leggen 

 bij den Regter". 



Pal i war a is 't Sanskrt paritvdra, omgeving, gevolg. Amalakarta is 

 afgeleid van S. prakrta, voleindigd, afgedaan. 



Warawara is wara(h)warah, mededeeling. 



K ë n cl e 1 luidt op Midclen-Java pendel (ik trof het o. a. aan in de Djoegoel- 

 Moeda), en beteekent eigenlijk : het elkaar pikken van vechtende hanen. 



Toet oer is in beteekenis volkomen gelijk knnda.' Terwijl de verliezer van 

 het proces een s o er at salaran (zie Jav. Wdbk. en Kawi-Bal. Wdbk.) ontvangt, 

 wordt aan den winner een soerat koekoedoeng uitgereikt, cl. i. een schriftelijke 

 waarborg tegen gerechtelijke vervolging (van koedoeng = sluier) ; in ouden tijd werd 

 dit stuk ook met den Sanskrt-naam jayapattra aangeduid. 



Omtrent de overige hier gebezigde technische termen geven het Javaansche 

 en het Kawi-Balin. Woordenboek voldoende inlichting. Over Salla (salah) daging, 

 koelit enz. zie p. 45 — 46. 



Niet duidelijk is mij tidarsa (p. 6), dat hier tegenover lokika gesteld 



