137 



stukken, het zich niet behoorlijk gedragen tegenover de Jaksa's, een lichte vergissing 

 in woorden ot' op schrift, al zulke formeele fouten of vergrijpen hebben per se hel 

 verlies van het proces tengevolge. Vooral aan de Radja-Nistjaja en de Oendang- 

 oendang Mataram, hoewel voor een minder deel ook aan andere wetboeken, zijn 

 deze bepalingen ontleend. Trouwens, men vindt ze ook in de Djoegoel-Moeda en 

 in de Soerja-Alam, zij 't ook dat ze nergens volkomen eensluidend zijn en dikwijls 

 dezelfde artikelen in een ander verband, een andere combinatie zijn opgenomen. 

 Men vergelijke bv. de ( .t artt. op p. 20 met Van dek Hout's vertaling van de 

 Soerja-Alam p. 30; daaruit zal blijken, zooals trouwens in *t algemeen geldt (ook 

 o.a. bij vergelijking van de 21 artt. op p. 65 — 66 met Van der Hout p. 18. 29 

 en 45, de •"> artt. op p. (58 met v. n. H. p. 29, de 6 artt. op p. 64 met v. d. H. p. 21 

 en 29), dat de Pëpak^m nog *t meest gaal is, de oude traditie het best heeft bewaard. 



Ook bij de Hindoe's hadden partijen zich bij het proces streng te houden 

 aan dergelijke formaliteiten. In 't Manavadharmaeastra VIII 53 — 60 vindt men er 

 eenige opgesomd. 



De meestal korte technische termen, waarmede de verschillende vergrijpen 

 worden aangeduid, zijn gedeeltelijk bedorven Sanskrt, gedeeltelijk oud-Javaansch. 

 Sommige, vrij zuiver overgeleverd, zijn gemakkelijk te verstaan en behoeven dus 

 geen verklaring, van andere is de eigenlijke beteekenis. zonder gebruikmaking van 

 uit de oudere en oudste wetboeken te putten vergelijkingsmateriaal, of niet of slechts 

 naar gissing -- met vrij groote kans op rei gissing — aan te geven (vergl. het boven 

 p. 125 opgemerkte). Moeilijkheid baart niet alleen de dikwijls hopeloos verbasterde 

 vorm waarin wij ze hier leeren kennen, maar vooral ook de omstandigheid' 

 dat vele van die termen min of meer verbloemde of spreekwoordelijke uitdrukkingen, 

 korte uit hun verband gerukte vergelijkingen zijn. aan wier ontstaan vooral 

 ook de bekende neiging tot Spielerei met woorden en klanken, den Javanen m t 

 bijzonder eigen (men denke aan de wangsalan's) zeer zeker een niet gering aandeel 

 heeft. Kortom, zulke termen moeten zoowel historisch als etymologisch ver- 

 klaard worden, en aangezien mij dit voorloopig onmogelijk is. zal ik mij van 

 pogingen daartoe onthouden, enkele bijzondere gevallen uitgezonderd. Hei Kawi- 

 Balineesche woordenboek van Van dek Tri k zal. wanneer het weldra geheel zal zijn 

 afgedrukt, bij onderzoekingen als hier bedoeld een rijke bron van inlichting blijken. 



Op p. 20 en ook verder wordt meermalen gesproken van sésanijau, walatuj 

 en kawal, evenals ook reeds op p. 3 en 11. De vertaling voegt daarbij: drie 

 soorten van getuigen, waarop men zich beroept, bij lerscheiding zoo genaeml . 



& ^u..w v 



Deze soorten van getuigen worden onderscheiden van sakri (zie p. 20 art. 8). Im-wijl 

 de namen op zich zelf begrijpelijk zijn {sêsatutan = sesiren = steunsel, watany - 

 piekstok en Imival = schutsmuur), is het onderscheid tusschen «leze drie soorten van 

 getuigen en saLsi mij niet duidelijk (zie nog p. 27). Dr Balische pelnbah <V\n 

 BlÓEMEN WaaNDEBS p. 207) hebben een andere functie. 



