138 



Onder Akarjantaka (te lezen: aksarantaka ?) wordt bedoeld het op 

 Javaansche wijze ^doorhalen" van een letter, wat zooals bekend is geschiedt door 

 die aksara zoowel van een oeloe als van een soekoe te voorzien. De Hollandsche 

 vertaler heeft getracht dit gebruik aanschouwelijk voor te stellen door boven een 

 letter g de bovenkrul van een | oud-Hollandsche] il te schrijven. 



Op ]). 27 wordt voldoende duidelijk uiteengezet wat men onder 't begin, 

 het m i d d e n en het einde te verstaan heeft. Men leze ook den Javaanschen tekst. 



Op p. 29 een zeker voor juristen belangrijk artikel over verjaring. Vgl. 

 boven p. 14 en ook p. 35. p. 104 alin. 1. en vooral Jonker art. 268 met aautt. 



De 3 Artikelen uit de Oendang-oendang Mataram vindt men als bijdrage F 

 onder Holle's » Bijdragen tot de Geschiedenis der Preanger-Regentsehappen" (Tijdschr. 

 Bat. Gen. XVII p. 349). De Heer Holle had dit stukje ten geschenke ontvangen 

 van den pangeran Radja Kaprabon te ïjeribon (1). Indien nog bewijs noodig ware. 

 zou dit feit ten bewijze kunnen strekken dat dit wetboek werkelijk in Tjeribon in 

 gebruik is geweest. Cf. Dr. Brandes in Tijdschr. Bat. Gen. XXXII p. 140, noot 

 en RouKFAEi; in Bij dr. Kon. lust. 6, X p. 130 noot. De Heer Roueeaer is van oordeel 

 dat de Oendang-oendang Mataram niet vóór 1680 kan ontstaan zijn, maar zijne 

 argumenten daarvoor schijnen mij niet overtuigend. 



HOOFDSTUK 11 (p. 81 — 38) Het Bewijs. 



Hier zijn. alweer uit verschillende bronnen, eenige gegevens bijeengebracht 

 over wat als bewijs geldt, bewijsmiddelen dus. Men vindt hier een mooie illustratie 

 van de algemeene opmerkingen van Wikken over dit onderwerp in zijn reeds genoemde 

 verhandeling over het strafrecht in den archipel. Zie ook Jonker, over Javaansch 

 strafrecht, p. 27 — 29. 



't Hoofdstuk begint met 7 (5 + 2) »articulen van overtuigend en decideerend 

 bewijs ". waarin eenige zaken en omstandigheden genoemd worden die ingeval van 

 bepaalde, zeer ernstige misdaden, niet alleen als afdoend bewijs gelden, maar ook 

 veroorloven den aldus als den dader aangewezene of op heeterdaad betrapte onmid- 

 dellijk, zonder vorm van proces, te dooden (meestal evenwel met de beperkende 

 bepaling : indien hij zich verzet). De gebezigde technische uitdrukkingen zijn alle op 

 een zelfde wijze samengesteld: walang pati ning angiwat, boekli pati ning ambegal, enz. 

 d. i. watang (ooggetuigen) zijn de dood voor dengene die [een meisje, vee of goederen ] 

 ontvoert, 't geroofde goed is de dood voor den roover enz., wat in dit verband 

 volkomen duidelijk is. Zulk een persoon is namelijk bonggan, in 't Hollandsch weer- 

 gegeven met : verstoken van recht. Cf. p. 89, 95 en 97. Over de beteekenis, zie Jav. 

 Wdbk. s. v. (en misschien ook Kawi-Bal. Wdbk. s. v. wogan ? cf. Jav. tekst p. 96 r. 1). 



(1) In 't laatste gedeelte van Holle's uitgave is de zinsafdeeling verkeerd. Ook leest hij verkeer- 

 delijk Vendel in plaats van këndel. 



