141 



mogen optreden. Zoo in 't Manavadharmacastra VIII 61—77, en veel uitvoeri- 

 ger o. a. in de Naradasmrti I 147—234. Op het aan tul getuigen komt het 

 aan. evenals zulks bij de meeste volken van den archipel gebruikeMji 

 is. zie Wilkkx, Het strafrecht enz. p. 127 sqq. In de Tjeribonsehe rechtspraak 



was het niet anders, en zoo geeft dan ook onze Pëpakëm een lange lijst van 

 wettige en onwettige getuigen (p. 38—41 en p. 42). Ken groot aantal 

 ™n de hier opgenomen artikelen zijn ongetwijfeld aan de Hindoewetboeken 

 ontleend, wat onmiddellijk blijkt als men ze vergelijkt met over dit onderwerp 

 handelende hoofdstukken van de dharmacastra's. Vele der gebezigde technische 

 termen zijn min of meer verbasterd Sanskrt, waarvan evenwel de beteekenis 

 zich menigmaal heeft gewijzigd ; een sterk voorbeeld daarvan levert de 

 eerstgenoemde term akoeta saksi, waarin men zonder moeite het Sanskrt 

 liütasaksi(n), d. i. valsche getuige, herkent, doch dat hier in een gansch 

 anderen zin is opgevat (ter verklaring leze men Naradasmrti I 177). 

 Vrouwen kunnen ook volgens sommige Hindoewetboeken niet als getuigen 

 optreden, volgens andere daarentegen wel. zij het ook met zekere restrictie's. 

 Het skeptische oordeel van Radja Go n da la over de geloofwaardigheid der 

 vrouwen vindt men, ongeveer in dezelfde bewoordigen. in sommige Javaansche 

 zedeknndige geschriften. Radja Gondala is in de Djoegoel-Moeda een der raadslieden 

 aan 't hof van Sri Mahapoenggoeng te Poerwatjarita, die beurt voor beurt in den 

 vorm van een sloka hiin advies geven over aanhangige reehtskwestie's (zie p. 12li) 

 Cf. ook Wintee, Samenspr. Il p. 159 No. tiO. 



De op p. 40 en 41 opgesomde ambachten, die blijkbaar tot de min geëerde 

 of verachte behooren. vindt men nagenoeg alle vermeld in de oud-Javaansche 

 oorkonde van (,'aka 782. waarover Prof'. Kern zulke belangrijke bijzonderheden 

 heeft meegedeeld (Versl. en Meded. der Kon. Akd. v. Wetensch. afd. Letterk., 2e 

 Reeks, deel X 1880 p. 77 sqq.). 



't Is opmerkelijk, dat zoowel hier in de Pëpakëui als in de genoemde oorkonde. 

 zekere ambachten als weinig geëerd of veracht worden voorgesteld, die in een zniver- 

 Javaansche maatschappij zeer zeker niet zoo laag aangeslagen worden, noch ook in 

 vroeger tijd kunnen geweest zijn. Daar nu in Indische wetboeken ongeveer dezelfde 

 categorieën van ambachtslieden als » valsche getuigen" worden uitgesloten, zal men 

 aan deze en dergelijke Javaansche lijsten wel niet meer dan theoretische waarde 

 kunnen hechten: ze zijn eenvoudig uit Indische wetboeken overgenomen. Zoo zal 

 men bv. uit de vermelding van dalang en doehoen in deze lijsten nog niet mogen 

 afleiden, dat de door deze personen uitgeoefende ambachten geminacht zouden 

 geweest zijn. uitgezonderd dan onder invloed van de Hindoe-heerschappij, in de 

 periode toen de Hindoe-invloed zich het sterkst deed gelden ( 1 ). 



De termen zijn voor een deel erg ouderwetsch : enkele worden in de woorden- 



(l) De hier als onwettige getuigen vermelde ambachtslieden eten tijdens de Hindoe-over 



heersching behoord hebben tot de verachte kaste der tjandala. Zie Kawi-Hal. Wdbk, p.213 eerste kolom. 



