I II 



De Baüneezen schijnen alleen eedwater (wijwater) te drinken, wat trouwens in bei 

 Indische recht als een godsoordeel beschouwd wordt (zie Van Bloemen Waanders, 

 p. 211). 



Toyagania is blijkbaar het laatste, min of meer buitengewone, middel om 

 een zaak te beslechten. Wie daarvan volgens onze Pépakem gebruik maakt, wordt 

 medegedeeld inde »manier van procedeeren", p. 18. De twee gewone Rechtbanken — 

 om dezen Hollandschen term nu maar eens te bezigen — zijn : de D r iga m a en de 

 Agama: de Drigama genaamde »rechtsoeffeni ng" gaat vooraf aan de Agama. 

 m. a. w. het rechtscollege van de Agama is hooger. spreekt in hooger 

 instantie recht dan dat van de Drigama, zooals ten overvloede blijkt uit p. -V>. 

 laatste alinea. Dat hier twee rechtscolleges, waarvan het laatste in hooger 

 instantie rechtspreekt dan het eerste, worden onderscheiden, is op zichzelf niets 

 vreemds. Op Bali onderscheidt men evenzoo de kant j a's, dat zijn de djaksa's. 

 en de kërta's, dat zijn de met de raadpleging der wetboeken belaste padanda's 

 (priesters), de » priesterlijke rechters" dus. zooals Van oei: Tiutk het uitdrukt. »Alleen 

 zaken van schuldvordering — zoo leest men bij Van Bloemen Waanders p. 208 — 

 kunnen door de kantja's behandeld en uitgemaakt worden; al de overige, zoowel 

 burgerlijke als crimineele, komen in hoogste beroep voor den raad van padanda's. Deze 

 vangen dus aan met eene soerat pamitjara" ( = Jav. knëdel; de soerat sëngkër 

 tetagihan = Jav. pisaid is dan niet meer noodig). Deze diibbele rechtspraak, een 

 lagere door wereldlijke rechters (djaksa, kantja of mantri geheeten), en een in 

 hoogere instantie door priesters, is blijkbaar de oude [Hindoe-] Javaansche. En wat 

 onze Pépakëm hier meedeelt zou dan ook in 't geheel geen moeilijkheid opleveren, 

 indien niet van para-pangoeloe sëkawan gesproken werd. Hoewel pangoelov 

 in 't algemeen »hoofd, eerste" beteekent. ook in 't oud-Javaansch. kan er toch. naar 

 ik meen, niet aan getwijfeld worden, of hier wordt dit woord gebezigd in de speciale 

 beteekenis die het na de komst van den Islam op Java gekregen heeft en thans 

 nagenoeg uitsluitend heeft (op p. 50 is trouwens de »Regtbank der Priesters" ver- 

 taling van koehoem), en welke men --zij het dan ook ten onrechte -- door »Mos- 

 limsch priester" of Moslimsen, geestelijke pleegt weer te geven. Met andere woorden, 

 dit fragment uit het minstens uit de 17de eeuw dateerende wetboek getuigt van 

 een in dien tijd zich geldig makenden moslimsehen invloed op de oude Javaansche 

 rechtspraak. Wanneer die invloed begonnen is. hoe hij in bijzonderheden heeft 

 gewerkt, of hij zich inderdaad in de praktijk deed gelden dan wel meer 

 theoretisch was. wij weten het nog niet. Maar waar het vaststaat dat de rechtbank, 

 die volgens de Agama rechtsprak, in oorsprong de rechtbank der Hindoe-priesters, 

 de Balineesche kërta was. daar ligt de veronderstelling voor de hand, dat later, 

 na de komst van den Islam op Java. deze rechtbank onder invloed zal zijn gekomen 

 van die »pëngoeloe" genaamde personen, welke, eigenlijk imams, d. i. voorgangers 

 in de moslimsche godsdienstoefeningen, hier op Java, door den loop en den drang 

 der omstandigheden, als onwillekeurig genoopt werden zich ook met de rechtspraak 



