145 



in te laten 1). En "t spreekt vanzelf dat die bemoeienis, eenmaal begonnen, 

 langzamerhand, tegelijk met het dieper doordringen van den Islam in bet dage- 

 lijksch leven van vorst en volk, zich meer en meer uitbreidde. Waartoe dil 

 ten slotte leidde, dat leert de geschiedenis van de Hoekoem of Soerambi genaamde 

 rechtbank in de Vorstenlanden, waarover Rouffaeb ons niet lan<>- geleden veel 

 belangrijks meedeelde 2). Hoeveel daarmee ook nog onverklaard blijft, hieraan 

 valt toch wel niet te twijfelen, dat de »Regtbank der vier Hoofd-Priesters", zooals 

 die hier (men zie vooral ook p. 54) beschreven wordt, ons een stadium te. zien geef! 

 van het hervormingsproces, dat de onde rechtbank der (Hindoe)priesters onder 

 den langzaam dóórdringenden invloed van den Islam in alle vorstenzetels van 

 .lava heeft moeten doormaken, hetzelfde proces dus waarvan de Solo'sche Soe- 

 rambi (meer officieel genaamd Hoekoem) van + 1820 ons een later stadium 

 vertoont. De pëngoeloe'(s) kwam(en) — althans volgens de wetboeken -■ de plaats 

 van de oude heidensche priesters (de Balineesche padanda's) innemen, [ntusschen, 

 ook hier blijft het de vraag, in hoeverre de praktijk aan de in de wetboeken 

 neergelegde theorie beantwoordde, doch daarop kan thans niet worden ingegaan. 

 Slechts wil ik nog eraan herinneren, dat ook de door Dr. Brandes besproken 

 nieuw-.Iavaansche redacties van de Soerja-Alam ons verschillende stadiën van 

 Moslimsehen invloed te zien geven: eerst wordt aan den ouden, heidensehen tekst 

 eenvoudig een groep uit de tiqliboeken getrokken rechtsregels toegevoegd, zóó 

 dat dit moslimsche gedeelte een afzonderlijk, een soort tweede deel van het bock 

 vormt: later worden de oudere Javaansche en de moslimsche rechtsregels dooreen- 

 gemengd (Not. April 1804. p. 51 — 54). 



De vraag doet zich voor, waarom juist vier pëngoeloe's de rechtbank vormen ? 

 Kan dit in verband staan met de omstandigheid dat er 4 Cheribonschr vorsten zijn 'f 

 Moet verondersteld worden, dat elk der 4 prinsen zijn eigen rechtsprekenden 

 bofimam (= pëngoeloe) gehad heeft (cf. Rouffaer Bijdr. Kon. Inst. 6 X, p. 161)V 

 Of is ook dit getal slechts theoretisch, en de keuze daarvan slechts te verklaren 

 uit zijn mystieke beteekenis ? •">) 



Thans volgen (p. 44 — 49) eenige bepalingen ju e t bet r e k k i n g 

 tot de pro c e d u r e, benevens wenken v o o r d e dj a k s a " s. waarvan 

 de aard en de strekking in verband gebracht wordt met het karakter (en den 

 naam?) van bepaalde wetboeken, en wel met de Dj o ego el-Mo e d a, A agas- 

 kartabasa, Radjaniti en Koentara-manawa. /onder voldoende 

 bekendheid met den inhoud van die geschriften en de bijzondere beteekenis. aan 

 elk afzonderlijk toegekend, valt daarover niets te /.eggen. 



't Blijkt dat de vele formeele fouten of vergrijpen, welke bij een proces 

 kunnen voorkomen (zie boven p. 20 sqq. en p. 13) en een beslissenden invloed 



1) Men leze vooral wat Dr. Snouck Hdrgronje daarover zegt in tactische Gids I884 p. II''.— UT. 



2) Ik bedoel zijne aanteekeaingen bij het stuk van Winteb in Brjdr. Kon. lust. ü, X p 109 sqq 



3) Van Bloemen Waahdeks (o. c. p. 204ï spreekt van drie pedaada's. 



Yerh. Bat. Gen. 1,j 



