UT 



Welke zijn nu die padoe- zaken? Volgens de Oendang-oendang Mataram 

 (voor zoover ik althans uit de nogal verwarde gegevens, in dit fragment verstrekt, 

 meen te mogen opmaken) twee rubrieken, en wel: 



1". alle particuliere geschillen of kwesties tusschen 's Vorsten onderdanen 

 onderling, waarbij het Staatsbelang (de Vorst) in geen enkel opzicht betrokken is ; en 



2". die gevallen van diefstal, roof of verwonding, waarvan de dader reeds 

 door boekti (zie boven p. 35 en 140) is aangewezen. Is de dader niet zoo duidelijk 

 aangewezen, bestaat er alleen maar » verdenking" tegen den een of ander (zonder 

 boekti dus), dim moet men de zaak aangeven, voorbrengen (apradaia) bij een 

 hoogere rechtbank in de hoofdplaats. 



Tot de p r a d a t a-zaken, d. i. de zaken die men moet aangeven bij [een] 

 de|r| rechtbank[enj in de hoofdplaats, worden gerekend: 



1°. alle zaken, waarbij de Vorst (het Staatsbelang) wordt geacht betrokken 

 te zijn: daarvan worden hier genoemd: kwesties over land. dat eigendom is van 

 of in pand genomen is door den Vorst, en alle gevallen van moord en doodslag: 



2". de reeds genoemde gevallen van diefstal, roof en verwonding, waarvan 



O cl O" 



de dader niet door boekti wordt aangewezen: zie o. a. p. 63 laatste alinea (1). 



De hier beschreven toestand verschilt in hoofdzaak noch van dien op Bali, 

 noch in 't algemeen van wat men ook elders pleegt aan te treffen (zie Wilken, 

 Strafrecht enz. p. 113); en er behoeft dan ook niet noodwendig verband gezocht 

 te worden tusschen deze bepaling van de Oendang-oendang Mataram en het ontstaan 

 van de Pradata genaamde rechtbank. Meer waarschijnlijk komt het mij voor, dat 

 Pradata eenvoudig een nieuwe naam is voor een reeds lang bestaan hebbende 

 rechtbank, een naam. die wel moet ontleend zijn aan het apradata, dat men er deed. 

 Immers de Vorstenlandsche Pradata is toch niet anders dan de oude Rechtbank 

 der djaksa's. die rechtbank dus. welke volgens de Drigama (zie boven p. 1 t4) recht- 

 sprak. (In de «uitbeeldingen** wordt pradata reeds genoemd, o. a. p. 73 en 7 1). 



De drie »Articulen", op 50, onderaan, genoemd, zijn ontleend aan de 18 zaken 

 die volgens de Hindoewetboeken tot processen aanleiding geven (astadaca marga, 

 men zie bv. Manavadharmacastra VIII, 5). Twee der genoemde termen zijn zelfs 

 verbasterd Sanskrt: k r ij a-w i k r ij a is 't S. hraya-vikraya = koop en verkoop; 

 wetanjatan we t a n j a herinnert aan vetanasya (iwaca) adanam = niet betaling 

 van loon. Over toewawa-tantoewawa zie men Jonker, aant. bij art. L02 en 

 Kawi-Bal. Wdbk. sv. De twee laatstgenoemde termen zijn op zich zelf opmerke- 

 lijk: ze schijnen wel gevormd naar analogie van kraya-wikraya. 



't Fragment uit de Oendang-oendang Mataram eindigt met een opmerking 

 over de vergoeding voor het bewaren van het goed waarover geprocedeerd werd, 

 door de winnende partij te betalen aan de djaksa's. die in haar zaak als rechten 

 fungeerden (cf. p. 13). Sadjampel is volgens Wdbk. een halve Spaansche mat. 



(ji ik beu mij wel bewust dat deze poging om 't verschil tusschen padoe- en pradata-zaken 

 aan te geven bij nadere beschouwing nog- veel onverklaard laaf.de teksl is hier ui,, duidelük. Misschien 

 zal vers-elijkinji- van de oudere wetboeken ook in dezen licht geven. 



H 



