150 



kenen als thans ngampoengi, evenals abibriman (p. 142, r. 2) =r apëpriman was. Ngam- 

 poengi doerdjana wordt thans nog te Solo gebruikt in de beteekenis van »het slechte 

 gedrag van iemand (b.v. van een bloedverwant) verborgen houden". Ook dit fragment 

 uit de Radja Nistjaja wijst op een Tjeribonsche redactie, er wordt zelfs gesproken 

 van paraguesli hang liliga. waaruit men zou opmaken dat deze redactie tusschen 

 1697 en 1768 moet zijn vervaardigd, d. i. in of kort na den tijd van de in de 

 Inleiding besproken contracten met de Compagnie. 



Pag. 55 — 56. Was de «Vierschaar der Priesters" volgens onze Pépakem in de 

 eerste plaats een soort van Hooggerechtshof voor de zware crimineele en politieke 

 misdaden, in de tweede plaats is ze rechtbank in hooger aanleg voor pradata-zaken. 

 d. w. z. voor die kwesties welke oudtijds naar het wetboek Drigama (Adhigama) 

 werden beslist door de burgelijke of wereldlijke rechters (hier kaï la genoemd, karta 

 in de bet. van djaksa). indien de dader noch door «bewijzen" noch door getuigen 

 overtuigend werd aangewezen, zoodat een beslissende eed noodig bleek (evenals 

 de Soerambi of Hoekoem te Solo. zie Routtaeb o. c. p. 112 sqq). 



Onze Pëpakëm behandelt een bijzonder geval van dien aard onder 't opschrift : 

 Lijfstraffelijke zaeken naast de dood. behoorende mede tot 



de Vierschaer der Priesters (oekoeman kang salhtgalt mati para- 



pa/igoeloe kang angtëseri). Indien ik wel begrijp is de bedoeling van dit artikel deze : 

 Wanneer aangaande een misdaad van doodslag of zware verwonding slechte een 

 jomana-getuigenis (cf. p. 35, het artikel over jomana, tweede alinea) kon verkregen 

 worden, dan kon door de rechtbank der gewone burgelijke rechters — de rechtbank 

 van de Drigama (Adhigama) — de aldus gebrekkig aangewezen vermoedelijke dader 

 niet anders dan met een geldboete gestraft worden. Maar in zulk een geval kon 

 de beleedigde partij in hooger beroep gaan bij het Hooggerechtshof van de »para- 

 pangoeloe sëkawan" (1), die dan, door den getuigen een »grooten" eed (sapala) 

 af te nemen — op de p. 16 beschreven wijze — aan het jomana-getuigenis kracht 

 van bewijs verschaffen en aldus een zwaardere straf eischen konden, nl. het af kappen 

 van de rechterhand. In den Hollandschen tekst wordt hier van kisas ('t Arab kisas) 

 gesproken, doch de Javaansche tekst noemt dat woord niet (2). Intusschen leest 

 men nog in hetzelfde artikel dat deze verminkende straf zelden of nooit werd 

 toegepast. Trouwens, van verminkende straffen toonden ook in den ouderen tijd de 

 Javaansche wetboeken een afkeer (Joxkki; p. 25). 



(H ..Van Drigama tot Agama treden noemt de Huil. tekst liet. Het Jav. agama kandi dening 

 jomana, zal wel „jomana kandi dening agama" gelezen moeten worden. 



(2) Uitsluitend ter zake van moedwilligen, opzettelijken doodslag en in sommige gevallen van 

 Lichamelijke verminking wordt in de Moslimsche Wet liet recht van den beleedigde of diens naasten 

 erfgenaam, om bloedige weerwraak ikisa^j op den schuldige te nemen, nog erkend. Zie Dr. Th. W. 

 Juijxboll. Handleiding tot de kennis van de RIohammedaansche wet. p. -297: cf. Dr. Snoück Hurgkonjb. 

 Ind Gids 1881 II p. 54. v. d. overdruk. In hoeverre de vermelding van kisas en van 't afkappen van de 

 rechterhand in dit verband als aanwijzing is te beschouwen van directen moslimschen invloed op liet 

 oude Javaansche strafrecht, durf ik niet te beslissen. 



