151 



Een bewijs, dat dit artikel een, zij het ook gedeeltelijk omgewerkte, oud- 

 Javaansche bepaling is, levert o. a. ook de in den Holl. tekst gebezigde term Ja j a 

 Prayaya, waarin men gemakkelijk 't Sanskrt jayapordjaya, d.i. «overwinning ot 

 nederlaag, winnen of verliezen", herkent. Deze uitdrukking werd gebezigd om aan 

 te dmden «lat partijen zich aan een godsoordeel onderwierpen (Kawi-Bal. 

 Wdbk. s.v. en Catalogus Hss. Van der Tuük I p. 3, eerste kolom r. 5 v.o). De 

 »groote eed met den alcoran boven 't hoofd" (zie p. 16) is dus ook hier in de 

 plaats van het Indische godsoordeel (of den Indischen eed, cf. boven p. 43 en 

 Jonkeb p. 20b"— 207) getreden; de naam sapata (9apatha) is echter gebleven. 



Pag. 56 — 57. Een opmerkelijk stuk is de »Articul die thans in de 

 Papakkum werd ingelijfd, om voortaan tot een wet te dienen," 

 een in geen der andere wetboeken voorkomend artikel dus, eerst thans opgenomen. 

 Men vindt bier aan zekere groepen van personen, nl. 1°. zoogenaamde moslimsche 

 geestelijken; 2". afstammelingen -van den profeet, den moslimschen adel, en 3°. 

 personen dit' zich door een van moslimsch standpunt bijzonder vromen levenswandel 

 onderscheiden, uitdrukkelijk het privilegie toegekend om, behoudens enkele restricties, 

 uitsluitend door de Koekoem, d.i. den pcngoeloe-imam als qadhï optredend (1), dus 

 volgens de moslimsche wet, gericht te worden, 't Verdient de aandacht dat hier 

 niet wordt gesproken van »pëngoeloe sëkawan," doch van koekoem ; er wordt blijkbaar 

 onderscheid tusscheu beide gemaakt. Terwijl de pëngoeloe sëkawan een rechts- 

 college vormden, dat beantwoordde aan de oude priesterrechtbank van den Hin- 

 doetijd, is de koekoem de pëngoeloe, die voor zoover hij de functies van den qadhl 

 uitoefent, volgens de moslimsche wet rechtspreekt. Deze bepaling kan — dat behoeft 

 geen betoog-- niet anders beoogd hebben dan bestaande doch nog niet officieel 

 gesanctioneerde toestanden onder controle van de wet te brengen. Ongetwijfeld genoten 

 ook in Tjeribon reeds sinds langen tijd de lieden van de »kaoeman" zekere voorree li ten. 

 evenals dat over geheel Java zelfs thans nog kan geconstateerd worden: de kaoem 

 stond overal min of' meer boven de adat. 



Van belang is de vermelding in den Javaanschen tekst van pabën-taluk en 

 fiüben-waris, kwesties over echtscheiding en erfrecht, omdat er uit blijkt, dat in dien 

 tijd het huwelijks- en erfrecht in Tjeribon reeds onder de controle van den pëngoeloe. 

 de hoekoem, geraakt was. 



De Javaansche tekst, die hier en daar niet parallel loopt met de Hollandsche 

 vertaling, is mij op enkele plaatsen niet volkomen duidelijk. 



De vijf genoemde categorieën van zoogenaamde geestelijken vatten de Javanen 

 wel samen onder de karakteristieke benaming poenggaiva masdjid. 



De Hollandsche tekst verzuimt »kaoem" te vermelden, doch ooemi 'va plaats 

 daarvan »Madana": in 't Jav. staat echter, »kang ojata madanane". Wat mei 



dl Zie het boven reeds geciteei'de artikel van Dr, Snouck Huhoronje In rle Ind, <'-i'\-. 1884 I 

 p. 415- UT. 



