161 



(boven p. 148 — 149). Het laatstbedoelde verhaal begint aldus : » Er was eens een ver- 

 metele landlooper, Tataji geheeten. Deze stak het huis van A gn i d ah in brand, en 

 vergiftigde vervolgens Wisadah. Daarop betooverde hij Pa tra, en stak diens 

 vrouw Pani dood enz." A<ini<l(t nu beteekent brandstichter, wisada is veroifo-ever. 

 gifmenger, terwijl patlrapani = castrapani »die het wapen in de hand houdt", d.i. aniok- 

 maker beteekent (cf. aant. bij p. 54, waar in plaats van pattrapani, awodakara gelezeu 

 wordt). Ter kenschetsing van de wijze waarop men te werk ging is dit staaltje 

 voldoende : overigens leze men Jonker p. 163 — 164 en 222, en vgl. mijn aant. bij p. (iü. 



Toen langzamerhand ook andere dan de direct uit de dharmacastra's ontleende 

 cloka's (of cloka's genoemde verzen) in de Javaansche wetboeken een plaats gevonden 

 badden, werden ook daarop soortgelijke verhaaltjes als de bovengenoemde gebaseerd. 

 En eindelijk werden, bij den wederzij dschen invloed, dien de zedekundige en didactische 

 (vooral de fabel-) literatuur èn de rechtsliteratuur op elkaar uitoefenden, ook nu 

 en dan didactische verhalen en fabels in de Javaansche wetboeken opgenomen, ter 

 illustratie van zekere rechtskwesties of juridische beslissingen (vgl. boven p. 126 noot). 



Dit is wel. in ruwe omtrekken, de verklaring van het voorkomen van verhalen 

 als onze » Uitbeeldingen" in de nieuwere Javaansche wetboeken; meer in bijzonder- 

 heden kan thans niet getreden worden. 



De twintig » uitbeeldingen" nu behooren nagenoeg alle (uitgezonderd No. 1 en 

 No. 20, zie beneden) tot die groep van juridische verhalen, die expresselijk voor 

 het doel gemaald, verzonnen zijn, en steunen niet zooals enkele in de Djoegoel 

 Moeda — op de gemakkelijk te herkennen Sanskrt cloka's. maar op veel erger 

 bedorven, op .Java gemaakte, meer nieuwerwetsche (dikwijls oneigenlijke) cloka's, 

 waarvan herkomst en daarmede ook beteekenis veel moeilijker is op te sporen. 

 En uit die omstandigheid volgt onmiddellijk, dat het een nutteloos pogen zou mogen 

 heeten. om thans reeds de in de » Uitbeeldingen" aangevoerde cloka's te willen 

 verklaren, althans voor wie nog niet de gansche Javaansche rechtsliteratuur in haar 

 u-eheelen omvanw en ontwikkeling volledig meester is. Winiki: levert in het tweede 

 deel van zijne Javaansche Samenspraken (p. 143 sqq.) eene niet te verwaarloozen 

 bijdrage, die echter — dat dient in aanmerking genomen te worden- niet meer 

 leert dan wat de Solo'sche poedjangga's van zijn tijd (d. i. de eerste helft der 19 de 

 eeuw!) noo- begrepen van sloka's, welke in de wetboeken Soerja-Alam, Salokantara 

 (S. elokantara!) en Djoegoel-Moeda worden aangetroffen: en zij waren de laatst.' 

 vertegenwoordigers van eeu snel verdwijnende traditie! Dat de meeste der uitbeel- 

 dingen verzonnen, dus casusposities zijn. blijkt niet alleen uit de namen, die in 

 vele gevallen geheel of gedeeltelijk zijn terug te vinden in de sloka van den Javaan- 

 achen tekst, maar ook uit den aard, de dikwijls in 't oog vallende onbeholpenheid 

 van het verhaal zelf: artistieke of literaire waarde missen ze absoluut. Sommige 

 eigennamen komen opvallend dikwijls voor. ook al geeit de sloka daarin,, geen 

 aanleiding; zulke namen schijnen meestal ontleend aan zeer frequente rechtsternien, 

 als bv. Lokika en Prana (voor pramana?). 



Verh. Bat. Gen. U 



