162 



Terwijl voor den jurist deze casusposities vooral hierom der kennisneming 

 waardig zijn, omdat ze de practische toepassing bevatten vau de in het voorafgaande 

 gedeelte geleeraarde theorie, vindt de ethnoloog er illustraties in van zeden en 

 gewoonten uit een weinig bekend verleden. Want deze verhaaltjes — ik kan er 

 hier slechts terloops de aandacht op vestigen - — onderstellen een maatschappij 

 verre anterieur aan die van Tjeribon in de 18 d(i eeuw: 't milieu, waarin de optre- 

 dende personen zich bewegen, hun verhoudingen onderling, voor een gedeelte ook 

 de bezigheden die zij verrichten en de kwesties waarin zij belang stellen, 't wijst 

 alles op ouderwetsche toestanden, die meer aan den tijd van Madjapait dan aan 

 dien van Mataram doen denken; eu nergens vindt men een spoor van den Islam (1). 



In dit verband dient er ook op gelet, voor welke Rechtbanken of Rechters 

 de in deze verhalen besproken kwesties gebracht worden. De in de verhaaltjes 1, 

 11 en 14 genoemde Go est i apatih Ma(n)dan asraj a is ongetwijfeld dezelfde 

 persoon als de Danasraja, die, in het door Dr. Brandes besproken zedekundig 

 geschrift Djajalengkara (Tijdschr. Bat. Gen. XXXII p. 426). patih is aan het 

 hof van vorst Djajalengkara te Me(n)dang [Kamoelan]. Daar is dus het tooneel 

 van de hier beschreven rechtsgedingen. Zoo is het begrijpelijk, dat in no. 4 van 

 najaka sedaja ing Mêdang kamoelan (of ook alleen van najaka sï-daja, in no. 3, 8, 

 13, 17) gesproken wordt. Volgens no. 14 wordt, terwijl patih Mandanasraja 

 de zaak ' behandelt, patih Kartabasa om advies gevraagd. Ook dezen noemt 

 Dr. Brandes als aanzienlijk ambtenaar aan het hof van Djajalengkara. In no. 15 is 't 

 juist andersom : Kartabasa vraagt raad aan Mandanasraja. Dikwijls worden de 

 Karta als Rechters genoemd (no. 2. 9, 10. 12. 13. 17, 18 en 20); in no. 5 en 6 

 de P r a d a t a. De onderlinge verhouding van die verschillende rechtbanken blijkt 

 niet ; 't zij voldoende op dit punt de aandacht gevestigd te hebben. 



Zijn de meeste uitbeeldingen, voor zoover ik kon nagaan, niet meer dan 

 casusposities, expresselijk voor het doel gemaakt, van twee, nl. no. 1 en no. 20. 

 geldt dat niet. 



Het verhaal no. 1 stemt nagenoeg overeen met het uit andere bronnen, ook op 

 Bali, bekende verhaal van Prabhangkara, zie Kawi-Bal. Wdbk. s. v. prabhdnglcara, 

 sangging en soengging. Men vindt het ook in Meded. Nederl. Zend. Gen. deel 35, p. 213, 

 en 't is waarschijnlijk verwant aan het verhaal van » 's Vorsten bij wijf en de schilder" 

 van het Papegaaiboek (zie Brakdes in Tijdschr. Bat. Gen. XLI verhaal no. 9) (2). 



In het verhaal no. 20 herkent men gemakkelijk het uit de Indische fabel- 

 literatuur beroemde verhaal van den brahmaan en de ichneumon (gagarangan wordt 

 dan ook door Van der Tituk gelijkgesteld aan S. nakoela = ichneumon, zie Kawi- 



ii> Sommige verhalen in de Poestaka-Radja-Poerwa van Rangga-Warsita. die waarschijnlijk ook 

 aan juridische werken ontleend zijn, .schilderen dergelijke toestanden. 



(2) Bovendien trof ik het aan in een .\ d i <| o m a s t ra getitelde verzameling van fabels, welke 

 ik eenige jaren geleden ten geschenke ontving van Pangeran Natadiradja. 1'akoealanian. Jogjakarta. 

 Die verzameling- bevat, voor een deel althans, verljalen uit de Tantri. 



