70 



moet zóó gekapt worden dat de bamboes bij het neervallen geheel op den grond 

 terecht komen en niet halverwege hun val ergens tegen aan blijven liggen of 

 ergens aan blijven hangen, want wanneer men zulk een bamboe dan zonder meer 

 geheel naar beneden trok en voor draagbaar bezigde, zou ook dit ongeluk geven. 

 Wil men zoo'n hangende bamboe gebruiken, dan moet er eerst een kip geofferd 

 worden. 



Wanneer de kist op de draagbaar staat wordt ze onder luid geweeklaag 

 en schijnpogingen der familie om haar terug te houden naar buiten gedragen, 

 zoodanig, dat het lijk met het hoofd naar voren is gelegen. De kist wordt voor- 

 afgegaan door iemand die de ain diekien draagt. Men gaat dan grafwaarts. 

 Daarbij ontmoet men onderweg den mak'dók (geneesheer-toovenaar) met een 

 doorutak in de eene en een sabel in de andere hand, waarmede hij over de kist 

 heen zwaait om de zielen der huisgenooten van den doode, die bezig mochten 

 zijn het lijk naar het graf te volgen, naar huis terug te jagen. 



Bij het eerstvolgende kruispunt van het pad dat men volgt met een ander, 

 wordt de ain-diekien op den grond neergelegd. Dan maakt men met de doodkist 

 tot driemaal toe een heen en weergaande beweging in de richting dier ain-diekien, 

 welke beweging tétéra wordt genoemd en zet dan de tocht voort, waarbij echter 

 thans het lijk met de beenen vooruit wordt gedragen. 



Dat tétéra en dit omkeeren van het lijk hebben de bedoeling om de 

 zielen der huisgenooten die nog niet door de doornen en de sabel van den 

 mak'dók tot terugkeer naar huis gedwongen zijn, die het lijk dus nog zijn blijven 

 omzweven, op een dwaalspoor te brengen door hen te doen gelooven, dat de 

 ain-diekien de grafsteen is en dat het lijk bij het tétéra in het graf onder dien 

 steen wordt neergelaten. 



De meeste zielen zullen dan niet verder dan de ain diekien gaan en den 

 doode niet naar het graf volgen. 



Gewoonlijk weten echter enkele zielen van sommige der huisgenooten, 

 niettegenstaande die pogingen om hen te misleiden, den doode ook op zijn verderen 

 weg grafwaarts bij te blijven. Die moeten dan enkele dagen daarna door den 

 mak'dók naar de lichamen waarin ze thuis behooren terug gebracht worden. 



Hoe dat geschiedt zullen we in het hoofdstuk over den godsdienst zien. 



Onder voortdurend geween en het herhaaldelijk afschieten van geweren 

 bereikt men dan het graf (ratèh). 



Dit is reeds te voren gegraven op dezelfde plaats, waar de voorvaderen 

 en familieleden (alien-maoeu) van den doode liggen. Bij het openen ervan zijn 

 de beenderen en de sieraden en gelden dier begraven alien maoen uit het graf 

 gehaald, zijn de sieraden nagezien en de gelden geteld en is de schedel van den 

 laatst begravene aan stukken geslagen 



Dat nazien en tellen is geschied om te onderzoeken of alles nog compleet 

 is, de schedel is kapot geslagen, omdat hij anders de zielen zijner nog levende 



